An Sruth
Liosta
Bitheantas

6

abach

abach a dhéanamh ar rud

déan abach de

abair

abair amach é!

abair ar ais

abair de chogar é

abair do sháith de sin!

abair é!

abair faoi d'anáil

abair faoi t'fhiacail

abair i gcogar

abair le hAilín go dtréaslaím leis

abair leat!

abair léi go raibh mé ag cur a tuairisce

abair lena éadan

abair sin!

an bhfuil aon amhras faoina bhfuil ráite agam?

an féidir leat é sin a rá arís, le do thoil?

an ndúirt sé go mbeadh sé déanach?

aontaím leis an méid a deir tú

cuimhnigh ar a bhfuil mé ag rá leat!

d'fhéadfá a rá

déanann sé i gcónaí beag is fiú d'aon rud a deir sí

deir sé rudaí nach bhfuil sa Phaidir

deir sí gur breá léi a post nua

dúirt mé anonn agus anall lena bhéal é

dúirt mé lena bhéal é

dúirt mé suas is anuas lena bhéal é

dúirt sé a thráth

dúirt sé go dtógfadh sé thart faoi thrí uair an chloig

dúirt sé go raibh sé ró-ghnóthach chun a bheith ag caint

dúirt tú é!

fad a bheadh 'Dia le m'anam' á rá agat

fad a bheifeá ag rá 'cuit as sin!'

faoi rá (is) go

i dtaobh a rá go

íocfaidh tú go daor as a bhfuil ráite agat

is beag a bhéarfadh orm é sin a rá leis

is fusa a rá ná a dhéanamh

mar a déarfá

mar a deirtear go coiteann

mise á rá leat!

ná habair a thuilleadh

ná habair an dara focal

ná habair é!

ná habair focal faoi le hanam beo ar a bhfaca tú riamh

ná habair liom nár tháinig sé abhaile fós

ná habair maithín ná graithín ina thaobh

ná habair smid

ní beag a bhfuil ráite agat!

ní dúirt sé drúcht ná báisteach

níl mé chun glacadh leis seo gan oiread is focal a rá

níor bhain mé sult as an saoire, leis an bhfírinne a rá

rud a rá faoi d'fhiacla

sula mbeadh 'Dia le m'anam' ráite agat

sula ndéarfá hap huba hé

tá mé ag súil go mór leis an mbainis, caithfidh mé a rá

abar

fágadh san abar í

in abar

ní dheachaigh dóbair riamh in abar

tá mé ag dul in abar leis an obair seo

ábhacht

d'ábhacht

déan ábhacht ar

i leith cluiche is ábhachta

abhaile

abhaile leat!

ag dul abhaile

ag tarraingt abhaile

ag teacht abhaile

an dtagann tú abhaile luath?

an féidir liom tú a thabhairt abhaile?

ar tháinig Máirtín abhaile as Dún na nGall go fóill?

beidh mise déanach ag teacht abhaile amárach

beir leat abhaile!

bhí orm filleadh abhaile

caithfidh mé dul abhaile

cén fáth nach dtéann tú abhaile?

chuaigh mé abhaile go Baile Átha Cliath

cuir abhaile air

dul abhaile

fáisc ort abhaile

gabh abhaile!

má tá fút dul abhaile

ná habair liom nár tháinig sé abhaile fós

siúlaimis abhaile le chéile

slán abhaile

tá mé ag iarraidh a dhul abhaile ag a naoi a chlog ach ní thig liom

tá sé ag dul abhaile

tá sé ag tarraingt abhaile

tabhair abhaile leat

tar caol díreach abhaile

teacht abhaile

tháinig sé abhaile coicís ó shin

thug sí íde na muc is na madraí dó nuair a tháinig sé abhaile go déanach

tiomáin leat abhaile!

abhainn

ag siúl le ciumhais na habhann

chomh líofa le sruth na habhann

cuir leis an abhainn

féach an abhbainn sula dtéir ina cuilithe

go habhainn

le fána na habhann

scaoil leis an abhainn é

trasna na habhann

ábhairín

ábhairín luath

ábhairín ró-

ábhar

a bhaineann le hábhar

ábhar machnaimh a thabhairt do

ag imeacht ar a ábhar féin

ag imeacht ar m'ábhar féin

an t-ábhar a bhí i dtrácht againn

an t-ábhar atá i gceist

ar an ábhar sin

cad iad na hábhair atá á ndéanamh agat i mbliana?

i bhfad ón ábhar

is ábhar dlíodóra í

le hábhar

measaim go bhfuil an stair i bhfad níos suimiúla ná Gaeilge mar ábhar

níl fáth ná ábhar leis

tá sé ábhairín cúthail

thug sé ábhar maith machnaimh dom

abhóg

téigh d'abhóg

abhras

bain abhras as

iarraidh abhrais ar phocán

ní den abhras an chéad snáithe

abhus

abhus nó thall

bhó cos thall agus cos abhus aige

cos thall agus cos abhus

cuid an bhodaigh thall ar an mbodach abhus

níl sé thall ná abhus agat

ach

ach ab é

ach ar éirigh mé

ach beag

ach chomh beag

ach go háirithe

ach mara

ach sa bheag

achar

Achar an Dá Lá Déag

ar feadh an achair

gan mórán achair

in achar an anama

in imeacht achair

le suim achair

achasán

caith achasán le

chaith sé achasán liom

tabhair achasán

tabhair achasán do

achrann

achrann a fhadú

an bealach is lú achrann

bhí sé ag iarraidh achrann a chur chun tairbhe dó féin

in achrann

in achrann ina chéile

in achrann le chéile

in achrann na mblianta

ní dhearna siad achrann lena chéile riamh

acmhainn

acmhainn grinn

bí in acmhainn

níl sé in acmhainn dó

thar d'acmhainn

acra

déan acra do

ádh

ádh mór ort!

ádh mór!

an t-ádh dearg a bheith i do chaipín

an t-ádh dearg a bheith ina rith ort

an t-ádh dearg a bheith ort

bhí an t-ádh leis

go gcuire Dia an t-ádh ort

go leaga Dia an t-ádh ort!

go n-éirí an t-ádh leat

guím an t-ádh leat

is ort atá an t-ádh!

nach ortsa atá ádh an mhadra rua!

rith an t-ádh air

tá an t-ádh ina rith ort!

tá an t-ádh ó thalamh ort!

adhairt

bás le hadhairt

adhall

faoi adhall

adharc

chomh cam le hadharc reithe

fear na n-adharc

in adharc gabhair

in adharca a chéile

is é púca na n-adharc agam é

is taibhseach iad adharca na mbó thar lear

adhastar

ar adhastar

adhmad

bain adhmad as

déan adhmad de

ding dá adhmad féin a scoilteann an leamhán

go dté adhmad orm

leag adhmad air

aduaidh

an chaor aduaidh

aniar aduaidh a chuala mé é

aniar aduaidh ort

mo ghaoth aduaidh!

ae

cara na n-ae istigh

tabhair na haenna leat

thug sé na haenna leis

thug sé na haenna leis slán sábháilte

thug sí na haenna léi go slán sábháilte

aer

ag bun an aeir

amuigh faoin aer

caint san aer

caith in aer

caith san aer

chomh cinnte is atá grian ar an aer

chomh húr le haer na maidine

chomh saor le haer

duine a mholadh gu haer

fad is a bheidh grian ar an aer

ní fál go haer é

ní raibh smeámh in aer

aga

caith aga le

agair

agraím thú agus déan é

nár agraí Dia ort é

agar

in agar

aghaidh

ag cuimilt do mhéire in aghaidh cloiche

aghaidh ar aghaidh

aghaidh béil

aghaidh nó cúl

aghaidh nó droim

agus mar sin ar aghaidh

ar a aghaidh féin

ar aghaidh an tslua

ar aghaidh boise

ar aghaidh leat!

ar d'aghaidh amach

ar d'aghaidh anonn

ar m'aghaidh amach

caol díreach ina aghaidh

ceann ar aghaidh

cén cíos a íocann tú in aghaidh na míosa?

déan aghaidh ar

déan ar t'aghaidh

déan cruachan in aghaidh na anachaine

goidé mar atá tú dul ar t'aghaidh?

i mo leith nó i m'éadan

in aghaidh

in aghaidh an chnoic

in aghaidh do chos

in aghaidh na seachtaine

in aghaidh stoith

is dána an aghaidh atá ort

is eagal liom go bhfuil an bhreis i d'aghaidh

is maith an aghaidh ort é

le haghaidh

lena aghaidh

nach dána an aghaidh atá ort!

tá gach rud ag dul ar aghaidh bonn ar aon

tá sé ag snámh in aghaidh na tuile

tá sí ag teacht ar aghaidh i ndiaidh na bhfáscaí

tabhair aghaidh ar

tabhair aghaidh do chaoraíochta ar

tabhair in aghaidh

téigh díreach ar aghaidh

téigh le haghaidh ruda

agó

gan aon agó

aibéil

in aibéil

aibéis

in aibéis

áibhéil

ag déanamh áibhéile

bhíodh sé ag déanamh áibhéile i gcónaí

tá sé ag déanamh áibhéile

aibhléis

ní raibh cumhacht aibhléise sna hoileáin nuair a bhí mise óg

Aibreán

tagann siad go dtí an t-oileán i mí Aibreáin gach uile bhliain

aice

an bhfuil an Ollscoil in aice láithreach?

an té atá in aice liom

as aice

ba mhaith liom suí in aice leis an bhfuinneog

in aice

in aice chúnamh Dé

in aice láimhe

in aice láithreach

in aice le cathair Bhaile Átha Cliath

ina aice sin

tá mé i mo chónaí in aice le Gaillimh

tá mo theach in aice na farraige

táimid ag teacht in aice leis an áit

aicíd

aicíd a tholgadh

d'fhág an aicíd a séala air

m'aicíd orthu!

aidhm

d'aon aidhm

is beag nach ndéanfadh sé lena aidhm a bhaint amach

aiféala

tá aiféala air

tá aiféala an domhain orm

tá aiféala orm

áiféis

staicín áiféise

aighre

seoladh díreach ar an aighre

aigne

ar aigne

ar aon aigne

cad atá ar aigne agat déanamh?

is mór an faoiseamh aigne dom é sin

rith sé trí m'aigne

tá m'aigne déanta suas

áil

cad ab áil leat dó?

cad ab áil leat?

ní háil liom thú

aill

dul leis an aill

faobhar na haille

fiacail na haille

fíor na haille

tá sé sin go léir curtha le haill le fada an lá anois

thit sé leis an aill

titim le haill

áiméar

an chéad áiméar a gheobhaidh mé

aimhleas

is fearr glas ná aimhleas

leas Mhurchaidh agus aimhleas Mhánais

aimhrèidh

in aimhréidh

aimléis

i bportach na haimléise

i gcorrach na haimléise

in umar na haimléise

aimsigh

níl mé in ann mo chuid eochracha a aimsiú

poll éalaithe a aimsiú

aimsir

aimsir an tsíl

aimsir na cruóige

ar aimsir

cad é an cineál aimsire a bheidh ann amárach?

caitheamh aimsire

dá theocht an aimsir

go hearr aimsire

i bhfad na haimsire

i dtrácht na haimsire

i gceann na haimsire

i ngearr aimsire

in aimsir

is maith an scéalaí an aimsir

le himeacht aimsire

leis an aimsir

má bhíonn an aimsir go deas Dé Domhnaigh, rachaidh mé go dtí na sléibhte

má sheasann an aimsir

ó aimsir na díleann

san aimsir thall

tá an aimsir ag dul chun brothaill

tá an aimsir ag dul chun soininne

tá an aimsir ag tógáil suas

aineolas

trí aineolas an bhealaigh a chuamar ansin

aingeal

chomh mín mánla le haingeal

ainm

bain duine as a ainm

bhain Máire Seán as a ainm

c'ainm atá ort?

cá hainm duit?

cá hainm tú?

cad is ainm duit?

cén t-ainm atá ort?

cuir duine as a ainm

darb ainm

dul in ainm phoillíní an diabhail

fág an ríomhaire sa bhaile, in ainm Dé

in ainm Chroim!

in ainm Dé!

Seán is ainm dó

Sinéad is ainm dom

tá a ainm imithe as mo chuimhne

téirigh in ainm an diabhail!

ainneoin

ainneoin an tsúil a bhí ag gach uile dhuine

i ngábha nó d'ainneoin

ainnis

is ainnis a chruthaigh sé

srathair na hainnise

ainnise

tháinig ainnise an tsaoil suas leis

airc

in airc

aird

as ceithre hairde na cruinne

as gach aird

ná tabhair aird air

ná tabhair aon aird orthu

níor thug sé aird ar bith ar a mháthair

níor thug sé aird ar bith orm

níor thug sé mórán airde ar an ngearán

tabhair aird ar dhuine

tabhair aird ar rud

airde

ar a tharr in airde

ar cosa in airde

caith in airde

droim in airde

gan airde gan araoid

tá airde an chinn aige ar an gcuid eile

tar in airde

tarr in airde

tóin in airde

toll in airde

airdeall

b'fhearr duit airdeall a choinneáil ar do chuid cainte

ba cheart a bheith ar an airdeall faoi

bí ar d'airdeall féin

aire

aire chugat!

aire duit féin!

aire duit!

tá rud ar m'aire

tabhair air do do ghnó féin!

tabhair aire do

tabhair aire do rud

tabhair aire duit féin

tháinig sé i m'aire

aireachas

bí ar d'aireachas

áireamh

cuir rud san áireamh

cuir san áireamh

in áireamh a chéile

níl áireamh air

rud a chur san áireamh

tá mé ag áireamh

airgead

ag slámáil airgid

airgead a bhaint leis an lámh láidir

airgead imithe le gaoth

caitheann siad a lán airgid ar éadaí

chaith mé an iomarca airgid sa teach tábhairne aréir

is é grá an airgid íde gach oilc

is mór an cur amú airgid é

tá airgead ina mhámanna aige

tá airgead ina mhaoiseoga aige

tá seó airgid aige

tá sí lofa le hairgead

tá siad ar maos le hairgead

airí

airí an mhagaidh

airigh

aireoidh mé a thoradh sin le mo shaol

aireoidh muid uainn é

aireoidh tú beach!

airím uaim thú

an n-airíonn tú leat mé?

d'airigh mé uaim é

nach n-airíonn tú uait do phost?

áirigh

ní áirím

ní áirím Seán

áirithe

ach go háirithe

ar thráthanna áirithe

curtha in áirithe do dhuine

in áirithe

airne

chomh dubh le hairne

airneán

ag airneán

ní féidir i bhfad airneán agus eadra a choimeád

ais

tá sé ar ais ar a sheanléim arís

tá sé droim ar ais agat

tar ar ais!

thar a bhfaca tú riamh, ná lig le hais d'anála é

áis

tá áiseanna den scoth san áit seo

aisce

ar thuras in aisce

in aisce

saothar in aisce

turas in aisce a bhí ann

aisteach

nochtadh rudaí aisteacha don saol

aistear

ar aistear

ar thuras in aistear

go deireadh an aistir

in aistear ar leanbh

áit

is ballóg cheart an áit seo

is breá liom an áit seo

is fearr dó an áit ina bhfuil sé

is maith liom an áit seo

mórán faoin áit chéanna

ní féidir brath ar aon duine san áit seo

níl ach liú ar an áit

níl an áit ag teacht liom

oireann an áit seo don turasóireacht

tá áiseanna den scoth san áit seo

tá an áit ar snámh leo

tá an áit seo breá ciúin

tá an bia san áit seo go hiontach ar fad

tá mé ag cuardach áite inar féidir leis na páistí súgradh

tá na léachtóirí san áit seo ar fheabhas, nach bhfuil?

tabharfaidh mé tús áite duit ar a bhfaca mé riamh

teorainn a chur le háit

áit

bhuail sé na boinn as an áit

ait

is ait an mac é

is ait an mac thú

áith

tuí na hátha a chur ar an muileann

aithin

ní aithneodh sé cat thar chóiste

níor aithin mé soir thar siar

aithint

aithint an lae

aithne

aithne an lae

aithne súl

an bhfuil aithne agat air?

an bhfuil aithne agat ar Aogán?

an fhad a bheidh aithne mo rian is mo bheart agam

ar tí m'aithne a chailleadh

bhí tréan aithne agam air

chuir mé in aithne dá chéile iad

chuireamar aithne na mbó maol ar a chéile

mar is fearr aithne air

ní raibh aithne a bheart aige

tháinig aithne agam air

aithreachas

tá sé in aithreachas orm

aithris

an ag déanamh aithrise orm atá tú?

áitiúil

tá na siopaí áitiúla faoi do láimh agat

áladh

in aon áladh amháin

thug sé áladh air

álainn

maidir le radharc álainn!

Alba

tá sé líofa as Gaeilge na hAlban fosta

Albain

bíonn deacrachtaí móra agam le teanga na hAlban

cá fhad a bheas tú in Albain?

cá háit a mbeidh sibh ag fanacht in Albain?

ní thuigim Gaeilge na hAlban

rugadh in Albain mé

tá beagán de Ghaeilge na hAlban ar eolas agam

Albain

tá sé deacair go maith Gaeilge na hAlban a fhoghlaim

Albanach

Albanaigh an diabhail!

an Albanach tú?

allaíre

tá allaíre orm

allas

ag bárcadh allais

ag cáitheadh allais

ar snámh le hallas

bha caislíní allais leis

bhí an t-allas ag sileadh liom

bhí an t-allas ag titim liom

bhí púir allais leis

le hallas a mhalaí

tá mé ag bárcadh allais

alltacht

chuir sé alltacht orm

alt

in alt a chéile

in alt na huaire seo

altóir

nuair a théann an gabhar don teampall ní stadann sé go haltóir

am

tá sé in am

tá sé in am agaibh imeacht

tá sé in am againn a bheith ag úmachan

tá sé in am dúinn a bheith ag glinneáil suas

tá sé in am duit fáil réidh leis

tá sé in am éirí as

tá sé thar am againn imeacht

tá sé thar am é a dhéanamh

tá sé thar ama agat é a dhéanamh

tá tú ag cur do chuid ama amú

taca an ama seo anuraidh

tuairim an ama sin

am

tá neart ama againn fós

amach

abair amach é!

ag breith (amach) ar an domhain

amach as m'amharc leat!

amach as na muineacha is isteach sna driseacha

amach ón deil

an dtéann tú amach go minic?

ar d'aghaidh amach

ar m'aghaidh amach

ar mhaith leat a dhul amach fá choinne béile?

ar mo bhéal amach

ba bhreá an tabhairt amach é

bhain sé as amach

bhí titim amach acu

bhuail sin amach troid choileach!

buaileann sin amach (troid chearc agus) rásaí cat!

cad é a thit amach?

chuir mé mo bhundún amach ag iarraidh cabhrú leis

cuir amach

dá gcuirfeadh sé a chaolán (dearg) amach

éirigh amach

fad i bhfad amach ón mboc sin!

fada amach

fan amach uathu!

gabh amach!

gabhaigí amach!

gaol i bhfad amach

glan amach

glan amach leat!

go luath amach anseo

go raibh míle maith agat ó mo chroí amach

is beag nach ndéanfadh sé lena aidhm a bhaint amach

is pleidhce amach is amach tú

isteach agus amach le chéile

lá breá amach anseo

lá geal éigin amach anseo

lán amach thar an tsúil

líon amach duit féin

luí amach ort féin

luigh Seán amach air féin

ní dhéanfaidh sé dochar ar bith duit dul amach anocht

níl mórán cur amach agam ar chúrsaí ceoil

rinne sí iarracht amach is amach air

tá áthas orm nach bhfuil tú ag siúl amach leis an bhfear sin níos mó

tá mé ag dul amach ag déanamh na gcos

tá mé spíonta amach

tá sé beagáinín beag amach sa lá chun teacht ar mhalairt intinne

tá sé isteach is amach arís

tá sé leagtha amach ar a dhéanamh

tá sé luite amach ar a dhéanamh

tá sí ag siúl amach le duine éigin le trí bliana anuas

tá Siobhán ag siúl amach le Pádraig le coicís anuas

tabhair amach do dhuine

táim ag iarraidh greim mo bhéil a bhaint amach

téim amach uaireanta

thar barr amach

thit siad amach le chéile

tiocfaidh an lí buí uirthi má fhaigheann sí amach

tríd amach

uaidh seo amach

amadán

Lá na nAmadán

amaidí

cén amaidí í!

amárach

an bhfeicfidh mé amárach tú?

ar mhaith leat dul chuig scannán san oíche amárach?

beidh mé ag caint leat amárach

beidh mise déanach ag teacht abhaile amárach

cad é an cineál aimsire a bheidh ann amárach?

cathain a bheidh an ceol ar siúl san oíche amárach?

feicfidh mé amárach tú

ní féidir liom a bheith ann amárach ach beidh mé ann arú amárach

rachaidh mé go hArd Mhacha amárach

amháin

aon chith amháin a d'fhliuch iad uile

aon uair amháin agus an uair dheireanach

ar mhaithe le clú amháin

bím ar aon bharr amháin creatha roimh na scrúduithe

díbirt an dochair is fáil an tsochair san aon mhargadh amháin

in aon áladh amháin

ní raibh ach duine amháin ann

tá aon phort amháin agat i gcónaí

tá iníon amháin agam, sin an méid

tá sé bliain amháin d'aois

uair amháin in éadan na bliana

amharc

ag amharc trí pholl na heochrach

amach as m'amharc leat!

amharc an lae

ar an gcéad amharc

nach tú atá ag amharc go maith!

séid leat as m'amharc!

amhlaidh

agus an scéal amhlaidh

bíodh sin amhlaidh nó ná bíodh

chuaigh seisean chun na leapa go luath agus rinne mise amhlaidh

gurb amhlaidh duit

is amhlaidh is fearr é!

ní hamhlaidh atá

ó tharla gurb amhlaidh atá

amhrán

d'imir an t-amhrán draíocht orm

amhránaíocht

tá bua na hamhránaíochta aici

amhras

agus ná bíodh aon amhras faoi sin!

an bhfuil aon amhras faoina bhfuil ráite agam?

dul ar amhras

gan amhras

gan amhras dá laghad

is fearr glas ná amhras

ná bíodh lá amhrais ort ina thaobh

níl amhras dá laghad faoi

tá amhras uirthi

tá mé in amhras air

amú

ag dul amú

duine a chur amú

is mór an cur amú airgid é

mara bhfuil dul amú orm

mura bhfuil dul amú orm

tá dul amú ort

tá tú ag cur do chuid ama amú

tá tú ag cur do chuid cainte amú

amuigh

amuigh ar an gcnoc

amuigh ar an réiteach

amuigh ar an snámh

amuigh faoin aer

amuigh faoin spéir

amuigh faoin tuath

amuigh le chéile

an té a bhíos amuigh fuaraíonn a chuid

is é is suaraí amuigh

leis an fhírinne a rá, rachainn as mo mheabhair amuigh faoin tuath

taobh amuigh den bhaile

taobh amuigh do

anachain

níl maith sa seanchas nuair a bhíonn an anachain déanta

teacht i dtír ar anachain duine eile

anachain

in uair na hanachana, is dílis an cara é

anáil

abair faoi d'anáil

ba shos beag é a thug ár n-anáil dúinn

bhain an radharc an anáil díom

bhain an scéala an anáil de

bhí a hanáil i mbarr a goib léi

d'anáil a tharraingt

d'anáil i mbarr do ghoib

d'fhág an anáil é

go dtréige an anáil mé

t'anáil ar bharr do ghoib

tá giorra anála air

tá mé rite as anáil

tá saothrú anála air

anall

anonn is anall

druid anall

ná bí anonn ná anall leis an scéal

ní raibh anonn ná anall air ach

níl anonn ná anall ann

anam

(ar) m'anam (atá i mo chliabh)!

ar d'anam ná hinis dó!

bhí an t-anam scanraithe as

bhí deifir m'anama orm

chaill sé a a anam

chuireadh sé scanradh a n-anama sna daltaí

cuir anam ionat féin!

cuir scanradh anama air

d'anam a dhéanamh duit féin

d'anam don diabhal!

d'anam don scian!

d'éalaigh an t-anam as

dhíol sé as lena anam

fad a bheadh 'Dia le m'anam' á rá agat

go ndéana Dia trócaire ar a anam

i bpriacal d'anama

i dtánaiste d'anama

idir chorp agus anam

in achar an anama

ina rith i dtánaiste a anama

ina rith i mbarr a anama

ina rith i ndeireadh a anama

is féidir leat d'anam a chur air

lán croí agus anama

m'anam don diabhal!

m'anam don sliabh!

m'anam ionat!

mo sheacht mh'anam thú!

rith sé lena anam

scinn an t-anam asam

seacht mh'anam do shliseog!

sula mbeadh 'Dia le m'anam' ráite agat

tá d'anam ar an tsnáthaid

tháinig an t-anam ann

thréig an t-anam é

thug siad a n-anam leo ar éigean

troid go himirt anama

anás

is ar an anás ar fad atá siad

angar

go bun an angair

nuair a thagann an scéal go bun an angair

aniar

an taobh thiar aniar

aniar aduaidh a chuala mé é

aniar aduaidh ort

chugam aniar thú!

do tharraingt aniar!

gabh aniar

siar is aniar leis

tá an fear sin i ndáiríre ag éirí aniar as féin

tá sé an taobh thiar aniar agat

teacht aniar aduaidh ar dhuine

tháinig sé aniar aduaidh orm

tháinig siad aniar aduaidh orainn

aníos

ag éirí aníos

braon aníos

cá bhfuil sé ó thalamh Dé aníos?

caith aníos

cuir aníos

fáscadh aníos

ann

an ann i gcónaí dó?

an mbeidh tú in ann?

ann as

dá mbeinn in ann dó

in ann

is trua nach raibh tú in ann teacht

níl mé in ann bun na spéire a fheiceáil

níl mé in ann dó

níl mé in ann teacht

annamh

is annamh a cheannaím iris na laethanta seo

anocht

an bhfaighidh tú deis a dhul ag an gceol anocht?

cad atá tú chun a dhéanamh anocht?

ní dhéanfaidh sé dochar ar bith duit dul amach anocht

ní dóigh liom go mbeidh mé ag an gcéilí anocht

tá cruinniú mór ar siúl anocht

tá mé chun bualadh le Séamus anocht

anois

an ndéanfaimid é sin anois díreach?

anois nó riamh an t-am len é a dhéanamh

anois ó chuimhním air

cloisim go bhfuil sibh in bhur gcónaí i Sligeach anois

go bog réidh anois!

is féidir leat do scíth a ligean anois

ní bheidh cosc le cur air anois!

tá Dónall ina chónaí i nGaillimh anois

tá muid inár gcónaí le chéile anois

tá sé sin go léir curtha le haill le fada an lá anois

táimid san fhaopach anois

anonn

an lá is faide anonn

anonn in aois

anonn is anall

ar d'aghaidh anonn

dúirt mé anonn agus anall lena bhéal é

i bhfad anonn

ná bí anonn ná anall leis an scéal

ní raibh anonn ná anall air ach

níl anonn ná anall ann

tá sé ag dul anonn in aois

taobh anonn dá chead

anró

bheith in iothlainn an anró

bíonn sé ag teacht i dtír ar anró dhaoine eile

anseo

an dtagann tú anseo go minic?

bíonn an lón go deas anseo i gcónaí

go luath amach anseo

lá breá amach anseo

lá geal éigin amach anseo

tá mé i mo chónaí anseo le cúig bliana

tá mé thar a bheith sásta anseo

tá rudaí ciúin go maith anseo

ansin

cé hí an bhean ard thall ansin?

anuas

braon anuas

caith (anuas) ar

caith anuas ar dhuine

chaith sé anuas orm go mór

dúirt mé suas is anuas lena bhéal é

le tamall anuas

níl a fhios agam ó neamh na néal anuas

scéal a tharraingt anuas

tá Máire ina cónaí in Albain le bliain anuas

tá mé ag brath an-traochta le tamall anuas

tá mé ag foghlaim le trí bliana anuas

tá sé ann le coicís anuas

tá sí ag siúl amach le duine éigin le trí bliana anuas

tá Siobhán ag siúl amach le Pádraig le coicís anuas

tharraing mé anuas chuig mo chomharsa é

anuraidh

chaith mé coicís in Patagonia anuraidh

fuair m'athair bás anuraidh

aoibhinn

nach aoibhinn Dia duit!

aoileach

chomh fliuch leis an aoileach

Aoine

chuamar amach ag siúl Dé hAoine

aois

ag titim chun aoise

anonn in aois

cá haois tú?

cén aois thú?

fuair sé aois mhaith

le haois capall na malairte

le haois gabhair

ní fhaca mé le haois gadhair í

tá aois Mhurchaidh is Mheanchair aige

tá breis aoise agam ort

tá sé ag sleabhcadh leis an aois

tá sé bliain amháin d'aois

tá sé ceithre bliana d'aois

tá sé cúig bliana d'aois

tá sé deich mbliana d'aois

tá sé dhá bliain d'aois

tá sé naoi mbliana d'aois

tá sé ocht mbliana d'aois

tá sé sé bliana d'aois

tá sé seacht mbliana d'aois

tá sé tagtha in aois na tuisceana

tá sé trí bliana d'aois

tá sí in aois na leanbaíochta

tar in aois fir/mná

aol

chomh geal leis an aol

aon

a haon déag

ar aon aigne

ar aon los

ar aon nós

bíonn mo lón agam idir a haon agus a dó

bíonn sos agam timpeall a haon déag

chomh geal le sneachta na haon oíche

d'aon aidhm

d'aon ghnó

d'aon iarraidh

d'aon oghaim

d'aon siúl

d'aon toisc

d'aon turas

duine a chur ar seachrán d'aon turas

i ngach aon bhall

in aon áladh amháin

in aon rabhán amháin

in aon turas

níl aon slí againn lena dhéanamh

tá sé a haon a chlog

tá sé a haon déag a chlog

tá sé chóir a bheith leatha i ndiaidh a haon

tháinig sé d'aon siúl

thar aon duine amuigh

uimhir a haon

aonar

an raibh sí ina haonar ag an gcéilí?

fear ina aonar

tá mé i mo chónaí i m'aonar i lár na cathrach faoi láthair

aontaigh

aontaigh le

aontaím leis an méid a deir tú

aor

an pota ag aor ar an gciteal

ár

léan áir ort!

liach áir air!

liach áir ort!

ar ais

abair ar ais

árach

ar iarach ná ar árach

in árach a chéile

ní scarfaidh sé leis ar iarach ná ar árach

araicis

araicis a thabhairt ar dhuine

i d'araicis

Árainn

ó neamh go hÁrainn

arán

bain arán as

cé acu is fearr leat, arán bán nó arán donn?

glac an t-arán mar a gheofá é

in arán crua

is milse i gcónaí arán na gcomharsan

araoid

gan airde gan araoid

ard

bíonn rabharta thar a bheith ard ann sa Mhárta

cé hí an bhean ard thall ansin?

chomh hard le taobh an tí

i gcoinne an aird

tá sé chomh hard céanna leat

teacht os ard

ardaigh

tá na páistí ag ardú na hintinne orm

ardú

thug sé ardú croí dom

aréir

an ndearna sibh aon rud deas aréir?

ar bhain tú sult as an gceol aréir?

bhí Altan ag casadh i nGlaschú arú aréir

bhí mé ag casachtach gan stop aréir

bhí sé ag stealladh báistí aréir

cén áit ar fhan sibh i nDún Éideann aréir?

chaith mé an iomarca airgid sa teach tábhairne aréir

aréir

d'fhan mé sa bhaile aréir

d'fhanamar in óstán i mBaile an Chaistil aréir

ní leanbh ó aréir mé

arís

agus rud is fearr ná sin arís

an féidir leat é sin a rá arís, le do thoil?

beag an baol orm é sin a dhéanamh arís

go mbeire muid beo ar an am seo arís

imigh as mo radharc agus ná dall mo dhoras go brách arís!

tá mé ar na boinn arís

tá mé chun treafa arís

tá sé ar a sheanléim arís

tá sé ar obair arís!

arraing

in arraingeacha ag gáire

in arraingeacha an bháis

arú

bhí Altan ag casadh i nGlaschú arú aréir

bhí mé i nDún Éideann arú inné

ní féidir liom a bheith ann amárach ach beidh mé ann arú amárach

as

cé b'as duit?

asal

bhí lá ag an asal féin

d'ólfadh sé an chros den asal

ascar

in ascar

athair

cumhdach an Athar Shíoraí orainn!

is é mac a athar é

óna athair a thug sé é sin

áthas

bheadh áthas orm dá bhféadfá cuimhneamh air sin

bhí áthas orm nuair a tháinig deireadh le mo thréimhse san áit sin

bhí sceitimíní áthais orm faoi

i dtrithí áthais

tá áthas orm

tá áthas orm bualadh leat

tá áthas orm é a chloisteáil

tá áthas orm nach bhfuil tú ag siúl amach leis an bhfear sin níos mó

athrach

chuaigh an t-athrach go maith duit

níor inis mé a athrach

athraigh

d'athraigh sé a mhana

athrú

bíonn nuacht san athrú

teacht ar athrú staide

ní raibh ann ach nár bádh mé

tá bá agam leis

tá mé báite go craiceann

bábóg

chomh deismir le bábóg

bac

chomh dubh leis an mbac

chuireamar bac ar a dhul chun cinn

cuir bac ar

idir mise agus tusa agus poll an bhaic

is é atá i mbun an bhaic

ná bac le mac an bhacaigh is ní bhacfaidh mac an bhacaigh leat

ná bac leat

ná bac tharat é

ní bac dom

ní fiú liom bacadh leis

bacach

an dall is an bacach, is an dall ar tosach

chomh díomhaoin le bacach an mhála

droim an bhacaigh a bhriseadh le déirc

ná bac le mac an bhacaigh is ní bhacfaidh mac an bhacaigh leat

tá a fhios ag bacach an bhóthair sin

bacaíl

tá tarraingt bhacaíola ann

bacainn

chuir sé bacainn ar a chairde

cuir bacainn ar

bacán

ar na bacáin

fágadh mise i mbun an bhacáin

tá do bhacán sáite

bachall

go barra bachall

bachlóg

tá bachlóg ar a theanga

bád

bhí an bád ag rith le croí córach thar na tonnta

cuir bád chun na gaoithe

d'iompaigh an bád béal faoi orthu

iomair an bád nó fág ar fad í

tá an bád ar thalamh tirim ar an trá

tá dhá thaobh ar an mbád

bagair

bhí siad ag bagairt orm

bagairt

is troime a bhagairt ná a bhuille

baic

lán go baic

báigh

is minic a bádh long láimh le cuan

bail

cén bhail atá ort?

is maith an bhail ort

thug sé bail na madraí orm

thug siad bail bhocht air

bailc

bailc fearthainne

baile

ar ghort an bhaile

as baile

beidh muid sa bhaile go luath

bhíodh muid ag labhairt Gaeilge sa bhaile

bím sa bhaile de ghnáth ag a sé

bím sa bhaile timpeall a sé a chlog

cad a bheidh ar bun agat agus tú sa bhaile?

cén t-am a bheidh ort a bheith sa bhaile?

cuideofar leat ag baile

d'fhan mé sa bhaile aréir

dul chun an bhaile

fág an ríomhaire sa bhaile, in ainm Dé

fágadh sa bhaile inniu é

faoi bhaile

i bhfad ó bhaile

i lár an bhaile

i mbaile i bhfad siar

i mbaile is i gcéin

i mbaile nó i dtír

i mbaile nó i gcéin

is breá liom bheith sa mbaile i mí na Nollag

níor theastaigh uaim mo bhaile dúchais a fhágáil

sa bhaile

tá m'fhear céile as baile i láthair na huaire

tá mé ag dul chun an bhaile

tá mé sa bhaile faoi láthair

tá sí as baile faoi láthair

taobh amuigh den bhaile

Baile Átha Cliath

chuaigh mé abhaile go Baile Átha Cliath

in aice le cathair Bhaile Átha Cliath

is as Baile Átha Cliath mé

tháinig mo chara ar cuairt go Baile Átha Cliath Dé Céadaoin

bailigh

bailigh leat!

bailíonn brobh beart

bailithe

bhailigh sé leis

bhailigh sé leis, é féin is a raibh aige

tá mise ag bailiú liom

baillín

ar baillín

bain

a bhaineann le hábhar

ag baint boghaisíní ar cheist

ag baint chloch

ag baint eangaíochta as

ag baint leis

ag baint na sál de

ag iarraidh radharc na súl a bhaint díom

airgead a bhaint leis an lámh láidir

an ceann a bhaint d'ábhar

an ceann a bhaint de scéal

an giodal a bhaint as duine

an lóchán a bhaint as an gcoirce

an meanach a bhaint as rud

ar bhain tú sult as an gceol aréir?

b'éigean dó baint as

ba bhreá liom triail a bhaint as saol na tuaithe

ba cheart dúinn na boinn a bhaint as an áit

ba chóir dúinn an tairbhe is mó a bhaint as na laethanta saoire

ba thráthúil a bhain mé an teach amach

bain abhras as

bain adhmad as

bain air

bain an chraobh de

bain an stá de rud

bain an tosach de dhuine

bain arán as

bain as

bain as a chéile

bain as amach

bain as fostú

bain as na boinn

bain as na cosa

bain barr de

bain bíog

bain brabach as

bain casadh as

bain chugat!

bain cliseadh as

bain clismearnach as

bain crith as

bain de

bain díot

bain do thoil as

bain duine as a ainm

bain duine dá bhoinn

bain fút

bain gáire as

bain geit as

bain goimh as rud

bain lán do dhá shúil as seo!

bain mealladh as

bain na boinn ó dhuine

bain na cosa as

bain ó

bain preab as

bain sé an bhileog de

bain sé an tslat a sciúr a thóin féin

bain siansach as

bain siar as

bain sochar as

bain tairbhe as

bain tástáil as rud

bain triail as

bain triail as!

bain uait féin!

baineadh dá phrapaireacht é

baineadh mealladh asam

baineadh scanradh asam

baineadh siar asam

baineadh spailleadh asam

baineadh stad asam

baineadh tuairt asam

baineadh turraing asam

baineann sé ceol as an saol

bainfear a luach asat

bainfear as ár gcreataí é

bainfear as do chreataí é

bainfidh mé mo ghairmint as

bainfidh mé speár as

bainfidh mé tamall as

bainfidh sé a dhíoltas amach

bainfidh sin an cailicín de do shúile

bainim an-sásamh as mo chuid oibre

bainimis triail as!

baint siar as duine

béim a bhaint as crann

bhain an radharc an anáil díom

bhain an scéala an anáil de

bhain an scéala an anáil díom

bhain dearmad dom

bhain Máire Seán as a ainm

bhain mé an-taitneamh as

bhain mé béim as

bhain mé cúiteamh as

bhain mé súlach as

bhain mé tiocóg as mo mhéar

bhain mise na sramaí dá shúile

bhain sé a chuid éadaigh de

bhain sé an teach anuas

bhain sé an tsrón díom

bhain sé as amach

bhain sé cuan agus caladh amach

bhain sé lá díom

bhain sé lán a bhéil asam

bhain sé tamall maith asam

bhain sí an tsrón díom

bhain sí sclamh asam

bhain siad smúit as an mbóthar

bhain sin biongadh asat

bhain sin na fachailí as na súile aige

bhain stad de

bhain starragán dó

bhain taisme dó

bhain timpiste dom

bhain tionóisc dom

bhain toirmeasc dom

bhain tú an tairbhe as

bhain tú as mo bhéal é

bhain tú díom é

bhain tú preab asam

bhainfeadh sé gáire as cat

bhí siad ag baint toite as a chéile

brí a bhaint as brionglóid

cad a bhain díot?

cad a bhain duit?

caithfidh mé an mheirg a bhaint de mo chuid Gàidhlige

ceart a bhaint ó neart na ndúl

ceol a bhaint as an saol

duine a bhaint dá lúdracha

duine a bhaint dá threoir

fliúit a bhaint as

fónamh a bhaint as

gan baint dó sin

is beag nach ndéanfadh sé lena aidhm a bhaint amach

is tú a bhain an preab asam!

leas a bhaint as rud

mar a bhainfeá smeach as do mhéar

mura fíor é bain barr na cluaise díom

ná bain an coirce sula mbí sé aibí

ná bain don diabhal go mbainfidh an diabhal duit

ná baineadh dearmad ar bith díot faoi!

na boinn a bhaint as

ní bhaineann sin leis an scéal

ní bhainfidh aon dochar duit

níl aon tairbhe le baint as dom

níl mé in ann aon mheabhair a bhaint as

níor baineadh biongadh as

níor bhain mé sult as an saoire, leis an bhfírinne a rá

níor bhain sé cleite as

níor bhain sé i bhfad aisti

níor bhain stad dó

raithneach a bhaint as duine

sochar a bhaint as rud

starrán a bhaint as duine

suáilce a bhaint as rud

sult a bhaint as rud

súp a bhaint as

tá an toirtéis ag baint leis

tá mé ag baint ceoil as an saol

taca a bhaint as rud

táim ag iarraidh greim mo bhéil a bhaint amach

tairbhe a bhaint as rud

taitneamh a bhaint as rud

talamh a bhaint amach

tátal a bhaint as rud

triail a bhaint as rud

tuisle a bhaint as duine

báiní

bhí sé le báiní

chuaigh sí le báiní

cuir duine le báiní

duine a chur le báiní

le báiní

tá sé ar mire báiní

bainis

is dócha go gcaithfidh mé éadaí nua a cheannach i gcóir na bainise

tá mé ag súil go mór leis an mbainis, caithfidh mé a rá

bainne

'chonaic mé cheana thú', mar a dúirt an cat leis an mbainne bruite

an breac sa bhainne

chomh bán le bainne

mo ghrá i gcaiseal thú (agus meadar bainne agat)!

níl maith a bheith ag caint faoi bhainne doirte

baint

ag baint bairr dá chéile

ag baint earraíochta asam

beatha a bhaint

bíogadh a bhaint as

ná bíodh baint ná páirt agat leis

shílfeá nach mbeadh baint an uain ón gcaora ann

tá sí thar a baint ar fad

tá siad ag baint uaine dá chéile

báire

ar dtús báire

báire a bhreith

báire a bhualadh

báire a chur ar

do bháire baoise a imirt

i dtosach báire

i dtús báire

i lár báire

i ndeireadh báire

tá an báire sin curtha

bairneach

dul ó ghiolla na sliogán go giolla na mbairneach

tá sé ag dul ó ghiolla na sliogán go giolla na mbairneach

baist

baist do leanbh féin ar dtús

baistim faraor ort

ní raibh gin bhaiste le feiceáil

báisteach

ag cáitheadh báistí

ag radadh báistí

ag tulcaíl báistí

bhí an bháisteach ag titim ina tulcaí

bhí sé ag stealladh báistí aréir

ní dúirt sé drúcht ná báisteach

níl an bháisteach ag maolú ar chor ar bith

níl mé in ann na sléibhte a fheiceáil de bharr na báistí

ragáille báistí

rilleadh báistí

tá an bháisteach ag tromú

tá báisteach air

tá sé ag cur báistí

tá sé ag cur báistí go trom

tá stiúir bháistí ar an lá

tuar báistí

tuile bháistí

báite

fliuch báite

balc

lán go balc

ball

ar an mball

ar ball beag

ar fud an bhaill

ball den saol

ball séire ort!

chífidh mé ar ball tú

cuirfidh mé glao ort ar ball beag

i lár baill

i mball éigin

i ngach aon bhall

i ngach aon treo baill

is olc an ball é

láithreach baill

ó bhall go post

balla

chomh bodhar le taobh an bhalla

go dtitfidh ballaí ifrinn

ballaíocht

ag ballaíocht ar

thug mé ballaíocht dó

ballóg

is ballóg cheart an áit seo

bambairne

i mbambairne

bán

an lá bán

an Láir Bhán

bán ná dearg

bán ná riabhach

béal bán

cé acu is fearr leat, arán bán nó arán donn?

chleacht sé an béal bán leis

chomh bán le bainne

chomh bán le braillín

chomh bán le céir na gcoinneal

chomh bán le mo léine

chomh bán le taibhse

chomh mór le chéile le gearrán bán agus coca féir

dul don bhinn bhán

leis an lá bán

ní bán dom

níl bonn bán agam

sa lá bán

tá saol an mhadaidh bháin aige

tá sé mar a bheadh tarbh bán Mhuisire

bang

is é a bhang é

banna

rachaidh mé i mbannaí ort

téigh i mbannaí ar dhuine

bánú

bánú an lae

baois

do bháire baoise a imirt

baol

an dteastaíonn uait pósadh? Baol ormsa!

beag an baol orm é sin a dhéanamh arís

beag an baol!

chuaigh sé i mbaol a anama

cuir i mbaol

is baol liom

is beag an baol go dtarlódh sé sin

níl ná baol air!

tá baol ort!

baolach

is baolach nach bhfuil sé go maith

baosra

le baosra

baraíd

ar baraíd dul abhaile

ar baraíd(í)

barainn

cuir barainn air

bárc

ag bárcadh allais

tá mé ag bárcadh allais

bárcadh

ag bárcadh allais

barr

ag baint bairr dá chéile

ag imeacht i mbarr reatha

ar bharr lasrach

bain barr de

barr a bhreith ar dhuine

barr a thabhairt ar dhuine

barr ar an mearbhall

barr dócúl ort!

barr tairbhe a bhaint as

bhí a hanáil i mbarr a goib léi

bhí na laethanta saoire thar barr ar fad

bhí sé i mbarr a chéille

bím ar aon bharr amháin creatha roimh na scrúduithe

bun agus barr an scéil

chuir sé thar bharr mo chéille mé

crochta go barr

cuir barr feabhais air

cuireadh i mbarr a chéille e

d'anáil i mbarr do ghoib

dá bharr sin

de bharr

de bharr na cúise sin

faoi bharr lasrach

faoi bharr reatha

go barra bachall

ina rith i mbarr a anama

is é bun agus barr an scéil nach mbeidh sé ag teacht

ise a rug barr scéimhe léi

lán suas go barr

mar bharr ar an donas

ní thuigim bun ná barr de

níl bun ná barr le fáil agam air

níl mé in ann na sléibhte a fheiceáil de bharr na báistí

níl seoid de bharr air

ó bhun go barr

rud a thabhairt ar barr

rug mé an barr orthu ar fad

scéal i mbarr bata

sin barr maise an scéil

t'anáil ar bharr do ghoib

tá mé curtha i mbarr mo chéille agat

tá sé ar bharr a mhéar aige

tá sé i mbarr na gceirtlíní geala

tá sí gléasta go barr na méar

tabhair rud ar barr

tar faoi bharr

thaitin an oíche thar barr liom

thar barr

thar barr amach

tugann sin an barr ar gach uile rud

barrach

chomh lag le héan i mbarrach

tá an lasair sa bharrach

tá an lasóg sa bharrach anois!

tá an tine sa bharrach

barraicín

ag siúl ar bharraicíní na gcos

barraíocht

trí bharraíocht le déanamh

barróg

lata barróige a fháscadh ar dhuine

barrúlacht

le barrúlacht

barúil

cad é do bharúil?

chomh fada le mo bharúil

de réir mo bharúla

de réir mo bharúlsa

den bharúil

is é mo bharúil

ní lia duine ná barúil

níl aon bhunús le do bharúil

tá barúil air!

bás

ag foghlaim an bháis

ag saothrú an bháis

ar bhás an domhain

bás le hadhairt

chuir sé lámh ina bhás féin

duine a theilgean chun báis

fad saoil agat, gob fliuch agus bás in Éirinn

fuair m'athair bás anuraidh

fuair sé bás

fuair sé bás den ocras

go dté ordóg an bháis ar mo shúile

i dtreallaíocht an bháis

i gcróilí an bháis

i mbás!

i mbéal báis

in arraingeacha an bháis

in ursain an bháis

is beag nach bhfuair mé bás

is é ba thrúig bháis dó

is ionann an cás an t-éag is an bás

lá do bháis

sna gáinní báis

tá an bás aige

tá Colm ag fáil bháis

tá cuisle ag an mbás air

tá sé (ina luí) le bás

tá sé ag comhrá leis an mbás

tá sé ag saothrú báis

tá sé ar tí bás a fháil

tá sí ag fáil bháis

basc

dheamhan a bhfuil basctha de

tá sé ar bhóthar a bhasctha

bata

bata is bóthar a thabhairt do dhuine

chomh bodhar le bata

fuair sé bata is bóthar

ná cuir do bhata sa ghleo!

tá sé ag titim ar a bhata

tugadh bata agus bóthar dom

tugadh bata is bóthar dó

báúil

tá mé báúil dó

beach

aireoidh tú beach!

chomh beo le beach

chomh díbhirceach le beach

tá gach uile shórt ina chéir bheach aici

béadán

rinne tú béadán orainn

beag

a bheag a dhéanamh de rud

a bheag nó a mhór

ach beag

ach chomh beag

ach sa bheag

an mbeidh tú ag cóisir Áine Dé Sathairn beag seo?

an té is lú eolas, is é is mó caint

anois beag

ar a bheag

ar an gcuid is lú

ar ball beag

ar do ghlúine beaga

ba bheag a chreid mé radharc mo shúl

ba bheag an chríoch a bhí ortsa sa deireadh thiar thall!

ba shos beag é a thug ár n-anáil dúinn

beag a dhéanamh de rud

beag an baol orm é sin a dhéanamh arís

beag an baol!

cá beag sin?

caithfimid dul ar chuid an ghadhair bhig

chomh beag le donnóg

cuirfidh mé glao ort ar ball beag

déan do bheag is do mhór de

déanann sé i gcónaí beag is fiú d'aon rud a deir sí

gothaí móra agus buillí beaga

i dtráthanna beaga na maidine

ina chodanna beaga

is beag a bhéarfadh orm é sin a rá leis

is beag a bhrí é

is beag an baol go dtarlódh sé sin

is beag an chabhair a bheith ag caint faoi

is beag an éadáil dom é

is beag an ní é

is beag an rud nach cuidiú é

is beag an scéal thú!

is beag an tábhacht é

is beag an tairbhe é

is beag an trua é

is beag an tsócmhainn duit é

is beag dá strae atá ort

is beag de mhaith é

is beag is fiú é

is beag liom a thúisce

is beag mo bheann air

is beag nach bhfuair mé bás

is beag nach bhfuil mé réidh leis

is beag nach ndéanfadh sé lena aidhm a bhaint amach

is beag nár éirigh leis

is beag nár scar mo chiall díom

is beag nár thit an t-anam asam

is beag nár thit sé

is beag tnúth a bhí agam leis

is mór an mhaith rud beag

is mór iad na beaganna i dteannta a chéile

is tú an beag de mhaith

mo bhean bheag

ná déanaigí a bheag dá saothar

na rudaí beaga

nach beag

ní beag a bhfuil ráite agat!

ní beag a luaithe!

ní beag liom de

ní beag sin

pas beag grinn

rinne sé beag is fiú dá cáineadh

rinne sé beag is fiú de

sin an chloch is lú ar mo phaidrín

tá mé beag beann air

tá mé beag de bheann air

beagáinín

tá sé beagáinín beag amach sa lá chun teacht ar mhalairt intinne

beagán

a bheagán nó a mhórán

ar bheagán fáltais

beagán ar bheagán

beagán glagaireachta uait anois!

bíonn blas ar an mbeagán

de bheagán

déan beagán de

éist mórán agus can beagán

i mbeagán focal

is buí le bocht beagán

is fearr beagán den ghaol ná mórán den charthanas

le beagán cainte

mórán cainte ar bheagán cúise

níor dhada beagán!

tá beagán de Ghaeilge na hAlban ar eolas agam

beagán focal

i mbeagán focal

béal

a dtiocfaidh chun an bhéil chugat a rá

aghaidh béil

Aimsíonn an dall a bhéal

ar béal maidine

ar bhéal maidine

ar bhéal(a)

ar mo bhéal amach

as béal a chéile

ba mhó a bhéal ná a bholg

béal air bhéal

béal gan chaomhnú

béal gan foscadh

béal gan scáth

béal milis

béal na gclár

bhain tú as mo bhéal é

bhí cúr lena bhéal

bhí sé mar a d'iarrfadh do bhéal a bheith

binn béal ina thost

chleacht sé an béal bán leis

chreidfeá nach leáfadh an t-im ina bhéal

comharsa béal dorais

deimheas béil

druid do bhéal!

dúirt mé anonn agus anall lena bhéal é

dúirt mé lena bhéal é

dúirt mé suas is anuas lena bhéal é

éist do bhéal!

glas béil

i do shíneadh béal fút

i mbéal a chéile

i mbéal an bhóthair

i mbéal báis

i mbéal na séibe

i mbéal(a)

i mo bhéal

iasc as uisce i do bhéal!

íde béil a thabhairt ar dhuine

is binn béal ina thost

ná bíodh do lámh i mbéal an mhadra agat

ná bíodh smid as do bhéal

ní ghabhann cuileog sa bhéal atá dúnta

ní raibh deoraí an bhéil bheo ann

níl aige ach ón láimh go dtí an béal

níl insint béil agam air!

níor bhris béal iata fiacail riamh

sceach i mbéal bearna

tá mé lán go béal

tá sé ina sceith béil

tá siad ag ithe as béal a chéile

tá súil le béal an chuain ach níl súil le béal na huaighe

táim ag iarraidh greim mo bhéil a bhaint amach

tháinig sé chun an bhéil chugam

thit sé ar a bhéal is ar a shrón

thug sí íde béil dó

tóg ón mbéal gearrtha é

Béal Feirste

is as Béal Feirste dom

bealach

an bealach is lú achrann

an bealach is réidhe

an bealach taistil a thug siad leo

ar an mbealach sin

ar aon bhealach

ar bhealach

ar dhroim an bhealaigh mhóir

ar fhiche bealach

ar gach bealach

Bealach na Bó Finne

cad é a sheol an bealach seo é?

cén bealach a thóg siad?

chugat as mo bhealach!

cuireadh chun an bhealaigh mhóir

cuireadh chun bealaigh í

duine a scaoileadh chun bealaigh

duine a sheoladh ar bhealach a leasa

fág an bealach!

faoi mhíle go leith bealaigh uaim

gabh an bealach réidh

i rith an bhealaigh

ní léir dó an bealach a shiúl

sin bealach tútach lena dhéanamh

taispeáin an bealach dóibh

thit Seán dá rothar arú inné ar a bhealach chuig an obair

tiocfaidh mé leis ar bhealach éigin

tóg as mo bhealach iad

bealadh

cuir bealadh faoi d'ioscaidí!

Bealtaine

bhí mé idir dhá thine Bhealtaine

bíonn lá saoire ann thart faoi Lá Bealtaine

chuaigh mé i mbun oibre i dtús na Bealtaine

idir dhá thine Bhealtaine

bean

an bhean atá dóighiúil is furasta a cóiriú

bean i dtinneas linbh

caithfidh tú dearmad a dhéanamh ar an mbean sin

cé hí an bhean ard thall ansin?

chomh gnóthach le bean cardaí idir dhá abhras

chuir sé bean ó chrích

conas tá do bhean chéile?

fear atá faoi shlat ag a bhean

is bean chairdiúil í

mo bhean bheag

ní raibh neart mná seoil ionam

sláinte na bhfear agus go maire na mná go deo

tá an bhean dhearg go maith ag an mac sin

tá cuma dheas ar an mbean sin

tar in aois fir/mná

beann

is beag mo bheann air

ná tabhair aon bheann air

púca na mbeann

tá mé beag beann air

tá mé beag de bheann air

beannacht

beannacht leat

beir beannacht uaim chuige

chuireamar an bheannacht chéanna air féin

féadfaidh sé a bheannacht a scaoileadh lena chuid airgid

mo sheacht mbeannacht leat

mo sheacht mbeannacht ort!

mo sheacht ngáir bheannacht ort!

muise, beannacht Dé duit!

ní líonann beannacht bolg

tabhair mo bheannacht dó

beannaigh

bheannaigh siad dá chéile

go mbeannaí Dia sinn!

go mbeannaí Dia thú!

beannaithe

a Mhaighdean bheannaithe!

an tinneas beannaithe

bearga

na bearga fáilte

Béarla

bhí mé ag múineadh Béarla thar lear ar feadh bliana

bearna

sceach sa bhearna

bearradh

ó bhearradh go diúra

bearrán

déan bearrán ar

bearrthóireacht

bíonn sí i gcónaí á bhearrthóireacht

beart

ag dul thar na bearta le rud

déanfaidh sé sin an beart

i ndeireadh na mbeart

mar bheart in am na héigne

ní raibh aithne a bheart aige

thar bearta

béas

béas a tharraing sé chuige le déanaí

is béas liom

mar ba bhéas leis

múinfidh sin fios a bhéasa dó!

beatha

beatha a bhaint

beatha an ghiorria

beatha chugat!

beatha duine a thoil

cad é an tslí bheatha atá agat?

cad é an tslí bheatha atá aige?

ealaín bheatha

slí bheatha a bhaint amach

beathaigh

ní bheathaíonn briathra na bráithre

ní bheathaíonn na briathra na bráithre

béile

ar mhaith leat a dhul amach fá choinne béile?

béim

béim a bhaint as crann

bhain mé béim as

thug sin béim síos dó

beir

an chraobh a bhreith leat

beir ar cheann ort féin!

beir ar do chiall

beir ar do chiall!

beir ar do dheifir

beir ar do stuaim

beir as é

beir beannacht uaim chuige

beir bog ort féin

beir brabach as

beir fada air

beir leat abhaile!

beir scéala

beir uaim thú!

beireann an fuacht ar an teas aige

beirthe nó caillte

bhí sé ar intinn agam breith ar an bhfaill ach lig mé tharam é

brabach a bhreith ar dhuine

breith ar an bhfaill

breith ar do chiall!

breith gearr ar dhuine

breith thall ar dhuine

cad a rug anseo thú?

go mbeire an diabhal leis mé!

go mbeire muid beo ar an am seo arís

ise a rug barr scéimhe léi

ní thuigim beirthe ná beo

ní thuigim beirthe ná beo cén fáth a ndearna sé é

níor chuala mé a leithéid ón lá ar rugadh mé

rug an fhearg bua air

rug mé an barr orthu ar fad

rug sé an chraobh leis

rug sé bua orm

rugadh i mí Feabhra é

rugadh í roimh a ham ceart

rugadh in Albain mé

rugadh san éacht air

rugadh san éacht orthu

tá an taoille ag breith chuici

tá sé ag breith leis go binn

tá tú ag breith leat go binn

beirt

níl sé thar mholadh beirte

tá an bheirt acu mór le chéile

tá beirt pháistí agam

beithé

ag beithé faoi

beo

beo ar fad

beo bocht

beo ná ceo

beo nó marbh

beo thar d'acmhainn

bhí sé beo ar éigean

bior sa bheo

chomh beo le beach

déan go beo é!

fad is beo mé

go beo!

go mbeire muid beo ar an am seo arís

le mo bheo

má gheallann Dia dom bheith beo

ní raibh deoraí an bhéil bheo ann

ní thuigim beirthe ná beo cén fáth a ndearna sé é

níl ceo ná beo le feiceáil

sláinte do bheo agus trócaire do mharbh

thug sé a bheo leis

beos

bíodh beos ionat!

cad é mar atá tú?

lá dá raibh

tá linn!

bia

bia a thathant ar dhuine

chuaigh an bia ar sochar dom

ithim gach cineál bia

ní dheachaigh an bia do mo ghoile

tá an bia san áit seo go hiontach ar fad

bile

ag dul sa bhile buac

nuair a chuaigh an scéal sa bhile buac

bileog

bain sé an bhileog de

tá dhá thaobh ar an mbileog

binid

cuir do bhinid i

binn

binn a thógáil ar

binn béal ina thost

chomh binn le guth na cuaiche

dul don bhinn bhán

is binn béal ina thost

le binn

tá sé ag breith leis go binn

tá tú ag breith leat go binn

tóg binn ar

bíodh

bíodh sin amhlaidh nó ná bíodh

bíog

bain bíog

folach bíog

bíogadh

bíogadh a bhaint as

cuir bíogadh ionat féin!

bionda

ar do bhionda

biongadh

bhain sin biongadh asat

níor baineadh biongadh as

bior

ar bhior a chinn

ar bior

bhí bior nimhe ar a shúile ag amharc orm

bior sa bheo

nach tú atá ar bior chun tús a chur leis an obair

tá bior sa tine agam duit

tá mé ar bior chun tú a fheiceáil

biorán

ar bhiorán an chúil

ar na bioráin

ní fiú biorán (buí) é

bís

ar bís

tá sí ar bís

biseach

an bhfuil biseach ag teacht ort?

tóg rudaí go réidh go dtí go mbeidh biseach ort

tuilleadh bisigh ort!

bith

ar chaoi ar bith

ar scor ar bith

ar thug siad faoi deara duit ar chor ar bith?

bhí sé go léir gan éifeacht ar bith

bhuaigh sé gan dua ar bith

buail isteach chugainn am ar bith

d'fhéadfaí fós dul i dtreo ar bith

is éan gan chiall ar bith é

ná déan é sin ar chuntar ar bith!

ní cuimhin liom mo dhuine ar chor ar bith

ní cúis gháire ar bith é

ní ithim feoil ar chor ar bith

ní maith liom an post ar chor ar bith

ní maith liom é ar chor ar bith

ní thiocfaidh sé chun cadairne ar chor ar bith

níl an Ollscoil i bhfad ó láthair ar chor ar bith

níl dochar ar bith féachaint leis

níl maith ar bith ann

níl mé ag brath go maith ar chor ar bith

níl páistí ar bith agam

níl sé deacair é a dhéanamh ar chor ar bith

níl sé sin greannmhar ar chor ar bith

níor cheart duit a bheith ag obair inniu ar chor ar bith

bíthin

ar bíthin

trí bhíthin

blaosc

tá blaosc air

blár

ar an mblár folamh

blas

bíonn blas ar an mbeagán

bleánach

chac sé sa bhleánach

bleid

bleid a bhualadh ar dhuine

bliain

an bhliain a chuaigh thart

an bhliain seo caite

an bhliain seo chugainn

an taca seo den bhliain

ar na blianta deireanacha

ba bhreá liom dul ar ais go dtí Patagonia an bhliain seo chugainn

bhí mé ag múineadh Béarla thar lear ar feadh bliana

bhíomar ar saoire gar do Dhaingean Uí Chúis ar feadh coicíse dhá bhliain ó shin

bhog mé go Dún Dealgan nuair a bhí mé ocht mbliana déag

bliain go ham seo

bliain is an t-am seo

bliain mhaith ina dhiaidh!

Bliain nua faoi shéan is faoi mhaise duit!

bliain ó shin

bliain ón am seo

cá háit a bhfuil tú ag dul ar saoire i mbliana?

cad iad na hábhair atá á ndéanamh agat i mbliana?

cén áit a ndeachaigh sibh ar laethanta saoire i mbliana?

fiche éigin bliain ó shin

in achrann na mblianta

íocann RTÉ na céadta míle euro sa bhliain leis

ní bhíonn na blianta fada ag imeacht!

ó cheann ceann na bliana

Oíche chinn bhliana

scar muid trí bliana ó shin

tá blianta ann ó bhí mé i mbun filíochta

tá Máire ina cónaí in Albain le bliain anuas

tá mé ag foghlaim le trí bliana anuas

tá mé i mo chónaí anseo le cúig bliana

tá sé ar scor anois le cúpla bliain

tá sé bliain amháin d'aois

tá sé ceithre bliana d'aois

tá sé cúig bliana d'aois

tá sé deich mbliana d'aois

tá sé dhá bliain d'aois

tá sé naoi mbliana d'aois

tá sé ocht mbliana d'aois

tá sé sé bliana d'aois

tá sé seacht mbliana d'aois

tá sé trí bliana d'aois

tá sí ag siúl amach le duine éigin le trí bliana anuas

uair amháin in éadan na bliana

uair i gcoinne na bliana

Bealach na Bó Finne

bó ar ionad bó

Bóthar na Bó Finne

chomh maol le bó gan adharc

chuireamar aithne na mbó maol ar a chéile

faid géim na bó

géim bó seisce

is bó bhómánta í!

is taibhseach iad adharca na mbó thar lear

sochar na mbó

troid na mbó maol

bob

bhuail sé bob orm

bob a bhualadh ar dhuine

boc

fad i bhfad amach ón mboc sin!

tá boc mearaí air

bocaire

is fada ón luaith an bocaire

bocht

beo bocht

chomh bocht leis an deoir

is bocht an t-eagar a bhfuil sé ann

is bocht liom

is buí le bocht beagán

bod

bod an bhóthair

bod na dtor

bodach

bodach bóthair

bodach mór

cuid an bhodaigh thall ar an mbodach abhus

tabhair orlach don bhodach agus tabharfaidh sé féin slat leis

urchar bodaigh i bpoll móna

bodhar

chomh bodhar le bata

chomh bodhar le bodhrán

chomh bodhar le cloch

chomh bodhar le slis

chomh bodhar le sluasaid

chomh bodhar le taobh an bhalla

tá mo chluasa bodhar aici

tabhair cluas bhodhar do

tabhair éisteacht na cluaise bodhaire do

thug sé éisteacht na cluaise bodhaire dom

bodhrán

chomh bodhar le bodhrán

bodhránacht

bodhránacht an lae

bog

an rud a fhaightear go bog caitear go bog é

an rud a fhaightear go bog imíonn sé go bog

ar bhog ná ar chrua

beir bog ort féin

bhog mé go Dún Dealgan nuair a bhí mé ocht mbliana déag

bog do chos!

bog leat!

bogtha ag an ól

breá bog anois!

déan tú féin a bhogadh!

go bog réidh anois!

nach bog a d'fhásfadh an olann orm!

tá mé díreach tar éis bogadh isteach i dteach nua

tá sí tar éis bogadh ar ais go Droichead Átha

tóg bog é

tóg go bog é

tóg go bog é!

bogadaí

ar dheireadh na bogadaí

bogadam

ar bogadam

bogadh

ag bogadh thart

ar bogadh

ní féidir bogadh ná sá a bhaint as

ní thabharfaidh sé bogadh ná sá uaidh

tonn ar bogadh

bogán

ní fiú bogán spideoige é

bogarnach

cuir ar bogarnach

boghaisín

ag baint boghaisíní ar cheist

boglach

dul sa bhoglach

bóiléagar

ar bóiléagar

bolg

ag déanamh bolg le gréin

bolg le gréin a dhéanamh

cos ar bolg

shéid sé na boilg

tá bolg mar phota mór air

bológ

ní gach uile lá a mharaíonn Mánas bológ

bomaite

fanaigí bomaite

bómánta

is bó bhómánta í!

bonn

ag teacht chun boinn

ar áit na mbonn

ar do cheithre boinn

ar láthair na mbonn

ar na ceithre boinn

ba cheart dúinn na boinn a bhaint as an áit

bain as na boinn

bain duine dá bhoinn

bain na boinn ó dhuine

bhí deifir mo dhá bhonn orm

bhuail sé na boinn as an áit

bonn ar bhonn

bonn le bonn

chomh dall le bonn mo bhróige

cuir bonn faoi seo

cuir duine dá bhoinn

cuireadh dá bhoinn é

gan fuarú bonn

imeacht i do chosa boinn

imeacht sna boinn

in áit na mbonn

láithreach boinn

láithreach bonn

leag bonn le bóthar

na boinn a bhaint as

na boinn a thabhairt as

níl bonn bán agam

níor fhág sé bonn bán agam

tá gach rud ag dul ar aghaidh bonn ar aon

tá mé ar na boinn arís

tabhair ar dhuine teacht chun boinn

tabhair do na boinn

tabhair do na boinn é!

tháinig sé chun boinn

thug sé do na boinn é

thug sé na boinn as

thug sé na boinn as leis na gcreach

bord

ar bhord(a)

bord na heangaí

bord na sceathraí

caith bord

tá braon maith ar bord aige

bóróiricín

ar bóróiricín

borradh

borradh an éin gé

borradh na raithní

borradh na sailí

bos

tá do rogha ar do dhá bhois anois agat

bos

ná bíodh do chroí ar do bhois agat

bóthar

ag bualadh bóthair

ag greadadh bóthair

ag trácht an bhóthair

an bóthar iarainn

an bóthar soir

an bóthar thuas

bata is bóthar a thabhairt do dhuine

bod an bhóthair

bodach bóthair

Bóthar na Bó Finne

buail an bóthar!

buailfidh muid bóthar go luath

caithfidh tú a bheith thar a bheith cúramach ar na bóithre na laethanta seo

dul ar an mbóthar fada

fuair sé bata is bóthar

i leith an bhóthair

i mbéal an bhóthair

leag bonn le bóthar

ní maith liom na bóithre atá faoi

shraon muid linn ar an mbóthar

tá an t-am againn a bheith ag bualadh bóthair

tá sé ar bhóthar a bhasctha

tá sé imithe ar an mbóthar fada

tabhair an bóthar ort féin!

tabhair do bhóthar leat!

taisteal ar na bóithre

tugadh an bóthar dó

tugadh bata agus bóthar dom

tugadh bóthar dó

botún

rinne mé mo bhotún

brá

tá brá gill aige

brabach

bain brabach as

beir brabach as

brabach a bhreith ar dhuine

faigh brabach as

glac brabach as

bráca

faoi sháil an bhráca

brach

tá gach aon rud ar sheol na braiche

thug sé meilt na braiche air

brách

as go brách leo

as go brách linn!

bíonn an domhan brách le rá aige

faire go brách!

go brách agus go deo

go brách na breithe

go deo na bráiche

imigh as mo radharc agus ná dall mo dhoras go brách arís!

is fearr go deireanach ná go brách

Is fearr mall ná go brách

brachán

tá an brachán doirte

tá an súiche sa bhrachán

tá an t-im tríd an mbrachán agat

bradán

chomh folláin leis an mbradán seang

is fearr breac sa láimh ná bradán sa linn

tá sé i mbradán

bráid

ar bráid

faoi bhráid

thug mé faoi deara dó ag gabháil thar bráid dom

braillín

chomh bán le braillín

chomh mín le braillín

dul faoin mbraillín

braillín

is dócha go rachaidh mé faoin mbraillín

braith

braithim an-tuirseach

braithim uaim tú

cad atá tú ag brath a cheannach?

ní féidir brath ar aon duine san áit seo

níl mé ag brath go maith ar chor ar bith

tá mé ag brath an-traochta le tamall anuas

braon

an braon crua

bhí braon maith faoin ngrágán aige

bhí braon sa ghrágán aige

bhí braon thar an gceart ólta aige

braon aníos

braon anuas

braon ar bhraon

braon nimhe sa cheann

tá braon istigh aige

tá braon maith ar bord aige

tá braon maith faoin ngrágán aige

tá braon maith sa chuircín aige

tá braon maith sa ghrágán aige

tá braon maith sa stuaic aige

tá braon maith sa tsúil aige

tá braon sa stuaic aige

brat

leath sé a bhrat thar a chumhdach

ná leath do bhrat ach mar a fhéadfair é a chonlacht

níor leath sé a bhrat mar a b'fhéidir leis a chumhdach

brath

tá brath aige air

tá brath ann agus brath as aige

tá sé ag brath ar a fhreagra

bráth

Lá an bhrátha

bráthair

is bráthair aon cheirde iad

ní bheathaíonn na briathra na bráithre

breá

ba bhreá liom a bheith in ann Gaeilge na hAlban a labhairt

ba bhreá liom dul ar ais go dtí Patagonia an bhliain seo chugainn

ba bhreá liom triail a bhaint as saol na tuaithe

bím breá gnóthach i rith na seachtaine

breá bog anois!

déanfaidh sé cúis bhreá

deir sí gur breá léi a post nua

is breá an cothú atá air

is breá an t-uchtach atá aici

is breá leis an púca a chur óna theach féin

is breá leis bheith ag déanamh dlí

is breá leis trioblóid a tharraingt

is breá liom a bheith ag taisteal

is breá liom an áit seo

is breá liom bheith sa mbaile i mí na Nollag

is breá liom na bróga seo

is breá nach bhfuil náire ort

is breá réidh agat a bheith ag caint!

is breá réidh agat é!

lá breá amach anseo

ní call duit bheith breá sásta leat féin faoi

tá an áit seo breá ciúin

tá mé breá sásta

tá mé go breá

tá sé breá sásta leis féin

breac

an breac sa bhainne

chomh folláin le breac

cuir an breac san eangach sula gcuire tú sa phota é

dar mo leabhar breac!

is fearr breac sa láimh ná bradán sa linn

is fearr breac sa láimh/sa phota ná bradán sa linn

ní breac é go mbeidh sé ar an bport

ní breac é go raibh sé ar an bport

ní scaoth breac

breacadh

breacadh an lae

le breacadh an lae

bréag

cuir bréag ar

dá fheabhas ar na bréaga thú

tá clú na mbréag air

tá sé ag séideadh bréag as

breall

is cuma leis an dall cé ar a bhfuil an bhreall

bréan

bheith bréan de

d'éirigh mé bréan de

tá mé bréan de

tá mé bréan dóite de

tá mé cinnte go bhfuil tú bréan de bheith as obair

breas

go breas nó go treas

le breas nó le treas

breast

breast é!

breáthacht

ní breáthacht a dhéanann brachán ach min

ní hé an bhreáthacht a chuireann an crocán ag fiuchadh

breathnaigh

bhreathnaigh sí i ndiaidh a leicinn orm

breathnaigh i leith do ghéill ar dhuine

breathnaíonn sí an-deas

cathain a rachaidh muid ag breathnú ar an gCaisleán?

breis

de bhreis

de bhreis ar

is eagal liom go bhfuil an bhreis i d'aghaidh

mar bhreis

sa bhreis

sa bhreis air sin

sa bhreis ar

tá breis aoise agam ort

breith

ag breith (amach) ar an domhain

báire a bhreith

barr a bhreith ar dhuine

de mo bhreith

go brách na breithe

Lá Breithe Dé

lá breithe sona duit!

níl breith agam air

tugadh breith ina choinne

brí

ag titim i mbrí

brí a bhaint as brionglóid

brí mo scéil

cuirim faoi bhrí na mionn thú

dá bhrí sin

de bhrí

de bhrí go

faoi bhrí na mionn

is beag a bhrí é

tá sé in ísle brí ó scar sé le Síle

briathar

ní bheathaíonn briathra na bráithre

ní bheathaíonn na briathra na bráithre

ní briathar a dhearbhaíos ach gníomh

níl ann ach briathar gan cur leis

bríce

dar bríce!

brín

brín óg

bris

briseann an dúchas trí shúile an chait

dá mbrisfí coill orm, ní ghabhfainn ann

droim an bhacaigh a bhriseadh le déirc

fainic an mbrisfeá é

níor bhris béal iata fiacail riamh

rinneamar cinneadh gan ár mbris a chur níos faide

briseadh

briseadh an lae

brobh

bailíonn brobh beart

broc

chomh liath le broc

bródúil

tá mé bródúil asat

bróg

chaith sé uaidh a bhróga

chomh dall le bonn mo bhróige

is breá liom na bróga seo

broic

ní thig liom broic léi

broideadh

i mbroideadh na súl

broim

ag gabháil le broim

broinn

bha an mhaoin as broinn leis

bhí an mhaoin as broinn leis

mar a bheadh sin as broinn leis

brón

an gceapann tú go bhfuil brón air? Diabhal é!

mo bhrón!

sláinte mhaith agat i bhfad ó bhrón

tá brón orm

tá brón orm go bhfuil mé déanach

tá brón orm sin a chloisteáil

tá brón orm, ní thuigim é sin

brónach

mo chreach mhaidine bhrónach!

brostaigh

brostaigh ort!

brostaigh thú féin!

brostaigh

brostaígí oraibh!

bruach

ag cur thar bruach

i ngreim an dá bhruach

lán go buinne bruach

léim an dá bhruach a chailleadh

brúigh

brúigh faoi chois

concas a bhrú ar dhuine

brúigh

ní maith an rud é d'fhearg a bhrú isteach

bruíon

thóg sé bruíon chaorthainn

bruite

'chonaic mé cheana thú', mar a dúirt an cat leis an mbainne bruite

bruith

bruith laidhre ort

bruitíneach

tá an bhruitíneach air

bua

rug an fhearg bua air

rug sé bua orm

tá bua na hamhránaíochta aici

buac

nuair a chuaigh an scéal sa bhile buac

buachaill

an buachaill ar a dtugtar Seán

buachaillí - an mbíonn leigheas orthu?

maith an buachaill!

buaic

tá sé ar a bhuaic

buaigh

bhuaigh sé gan dua ar bith

buail

ag bualadh bóthair

an té a bhuailtear sa cheann bíonn an eagla air

ar bhuail tú leis an gcailín nua go fóill?

bhí sé ar tí mé a bhualadh

bhuail an smaoineamh mé

bhuail mé leo i lár na cathrach Déardaoin

bhuail racht é

bhuail sé bob orm

bhuail sé i mo threo

bhuail sé na boinn as an áit

bhuail siad dual na droinne ar ár bhfoireann

bhuail sin amach troid choileach!

bhuaileamar dual na droinne air

bleid a bhualadh ar dhuine

bob a bhualadh ar dhuine

buail an ceann agus seachain an muinéal

buail an t-iarann nuair atá sé te

buail as sin!

buail cos air

buail do gheadán fút

buail fiacail air!

buail isteach chugainn am ar bith

buail tailm ar

buaileadh dromadaraí air

buaileadh síos siar iad

buaileann sin a bhfaca mé riamh!

buaileann sin amach (troid chearc agus) rásaí cat!

buailfidh muid bóthar go luath

buailimid le chéile i gcomhair lóin go minic

cén áit a mbuailfimid le chéile?

cén t-am a bhuailfimid le chéile?

déanaim iarracht bualadh le mo chuid cairde go rialta

deas bualadh leat

duine a bhualadh síos siar

mar a bhuailfeá do dhá bhois ar a chéile

smitín a bhualadh ar rud

tá an buille buailte agus an gaiste tabhartha

tá áthas orm bualadh leat

tá mé ag bualadh le hAogán ag a naoi

tá mé chun bualadh le Séamus anocht

tá sé go deas bualadh leat

tá uair na cinniúna buailte linn

táimid ag iarraidh cos a bhualadh ar an scéal

buaile

níl an dara suí sa bhuaile ann

buair

ná buair do cheann

buairt

buairt a dhéanamh

tá sé ag déanamh buartha dom

bualadh

bualadh ar an mbualadh

bualadh ar an mbualadh is buille ar an mbuille

tá an t-am againn a bheith ag bualadh bóthair

buan

fada buan ó shin

más buan dom

más buan mo chuimhne

buanaigh

go mbuanaí Dia sinn!

buartha

ná bí buartha faoi

tá mé iontach buartha

buí

a bhuí le Dia

chomh buí le cos lachan

is buí le bocht beagán

is minic a bhí croí geal i seithe buí

más peaca a bheith buí tá na mílte damanta

ní fiú biorán (buí) é

scéal an ghamhna bhuí

tá an t-òr buí aige

tiocfaidh an lí buí uirthi má fhaigheann sí amach

buigiún

i ngad an bhuigiúin

buile

ar buile

bhí sí ar buile liom

chuaigh sé ar buile

le buile

tá sé ar na stártha buile

tá sé ina ghealt bhuile

buille

ar bhuille boise