An Sruth
Liosta
Bitheantas

2

abach

abach a dhéanamh ar rud

déan abach de

abair

abair amach é! ★★

abair ar ais

abair de chogar é ★★

abair do sháith de sin!

abair é!

abair faoi d'anáil

abair faoi t'fhiacail

abair i gcogar

abair le hAilín go dtréaslaím leis ★★

abair leat! ★★

abair léi go raibh mé ag cur a tuairisce ★★

abair lena éadan

abair sin! ★★

an bhfuil aon amhras faoina bhfuil ráite agam? ★★

an féidir leat é sin a rá arís, le do thoil? ★★

an ndúirt sé go mbeadh sé déanach? ★★

aontaím leis an méid a deir tú

cuimhnigh ar a bhfuil mé ag rá leat! ★★

d'fhéadfá a rá ★★

dá laghad a deirtear faoi is amhlaidh is fearr ★★

déanann sé i gcónaí beag is fiú d'aon rud a deir sí

deir sé rudaí nach bhfuil sa Phaidir

deir sí gur breá léi a post nua ★★

dúirt mé anonn agus anall lena bhéal é

dúirt mé gan frapa gan taca leis ★★

dúirt mé léi gan fiacail a chur ann ★★

dúirt mé leis gan fiacail a chur ann ★★

dúirt mé lena bhéal é

dúirt mé suas is anuas lena bhéal é

dúirt sé a thráth

dúirt sé é i gcaoi gur mhaslaigh sé í

dúirt sé é i gcogar a chloiseann cách

dúirt sé go dtógfadh sé thart faoi thrí uair an chloig ★★

dúirt sé go raibh sé ró-ghnóthach chun a bheith ag caint ★★

dúirt sé i gcomhrá fánach go mbeifeá féin déanach ★★

dúirt tú é!

fad a bheadh 'Dia le m'anam' á rá agat

fad a bheifeá ag rá 'cuit as sin!'

faoi rá (is) go

fuair sé de chroí sin a rá liom

i dtaobh a rá go

íocfaidh tú go daor as a bhfuil ráite agat ★★

is beag a bhéarfadh orm é sin a rá leis

is fusa a rá ná a dhéanamh

leis an bhfírinne a rá/a dhéanamh ★★

lena rá ar bhealach/ar chaoi/ar dhóigh/ar shlí eile ★★

mar a déarfá ★★

mar a deirtear ★★

mar a deirtear go coiteann

mise á rá leat! ★★

ná bíodh sé le rá faoi ★★

ná habair a thuilleadh

ná habair an dara focal

ná habair é! ★★

ná habair focal faoi le hanam beo ar a bhfaca tú riamh

ná habair liom nár tháinig sé abhaile fós ★★

ná habair maithín ná graithín ina thaobh

ná habair smid

ná slog a ndeir sé gan é a chogaint go maith

nach mise a dúirt leat é! ★★

ní beag a bhfuil ráite agat!

ní call sin a rá! ★★

ní dúirt sé drúcht ná báisteach

níl mé chun glacadh leis seo gan oiread is focal a rá ★★

níor bhain mé sult as an saoire, leis an bhfírinne a rá ★★

nuair a chuaigh an scéal go bun an angair, ní dúirt sí faic ★★

rud a rá faoi d'fhiacla

sula mbeadh 'Dia le m'anam' ráite agat

sula ndéarfá hap huba hé

tá mé ag súil go mór leis an mbainis, caithfidh mé a rá ★★

tá sé ráite agat!

abar

fágadh san abar í ★★

in abar

ní dheachaigh dóbair riamh in abar

tá mé ag dul in abar leis an obair seo

abhac

is fathach i measc abhac é

ábhacht

d'ábhacht

d'fhíor nó d'ábhacht

déan ábhacht ar

i leith cluiche is ábhachta

abhaile

abhaile leat!

ag dul abhaile

ag tarraingt abhaile

an dtagann tú abhaile luath? ★★

an féidir liom tú a thabhairt abhaile? ★★

ar tháinig Máirtín abhaile as Dún na nGall go fóill? ★★

beidh mise déanach ag teacht abhaile amárach ★★

beir leat abhaile!

bhí orm filleadh abhaile ★★

caithfidh mé dul abhaile ★★

cén fáth nach dtéann tú abhaile? ★★

chuaigh mé abhaile go Baile Átha Cliath ★★

cuir abhaile air

dul abhaile

fáisc ort abhaile

gabh abhaile! ★★

má tá fút dul abhaile

ná habair liom nár tháinig sé abhaile fós ★★

siúlaimis abhaile le chéile ★★

slán abhaile ★★

tá Máire ag teacht abhaile ★★

tá mé ag iarraidh a dhul abhaile ag a naoi a chlog ach ní thig liom ★★

tá sé ag dul abhaile

tá sé ag tarraingt abhaile

tar caol díreach abhaile

teacht abhaile ★★

tháinig sé abhaile coicís ó shin ★★

thug sí íde na muc is na madraí dó nuair a tháinig sé abhaile go déanach ★★

tiocfaidh na ba abhaile leo féin!

tiomáin leat abhaile!

abhainn

cuir leis an abhainn

féach an abhainn sula dtéir ina cuilithe

go habhainn

le fána na habhann

scaoil leis an abhainn é

tá breac san abhainn chomh maith is a gabhadh fós

trasna na habhann ★★

abhainn

chuadar le cúr na habhann

ábhairín

ábhairín luath

ábhairín ró-

ábhar

a bhaineann le hábhar ★★

ábhar machnaimh a thabhairt dó ★★

ag baint leis an ábhar ★★

ag imeacht ar a ábhar féin

ag imeacht ar m'ábhar féin

ag teacht i dtreis leis an ábhar

an t-ábhar a bhí i dtrácht againn

an t-ábhar atá i gceist

ar an ábhar sin ★★

cad iad na hábhair atá á ndéanamh agat i mbliana? ★★

fillimis ar an ábhar a bhí faoi chaibidil againn

i bhfad ón ábhar

is ábhar dlíodóra í

le hábhar ★★

measaim go bhfuil an stair i bhfad níos suimiúla ná Gaeilge mar ábhar ★★

ní haon ábhar maíte é ★★

níl fáth ná ábhar leis

tá sé ábhairín cúthail ★★

thug sé ábhar maith machnaimh dom ★★

thug sin ábhar smaoinimh dom tamall ★★

abhóg

téigh d'abhóg

abhras

bain abhras as

iarraidh abhrais ar phocán

ní den abhras an chéad snáithe

abhus

abhus nó thall

ar an taobh abhus den uaigh

bhí cos thall agus cos abhus aige ★★

cos thall agus cos abhus

cuid an bhodaigh thall ar an mbodach abhus

níl sé abhus ná thall agat ★★

níl sé thall ná abhus agat

ach

ach ab é ★★

ach ar éirigh mé

ach beag ★★

ach chomh beag ★★

ach go háirithe ★★

ach mara

ach sa bheag

achainí

achainí agam ort

achar

Achar an Dá Lá Déag

ar feadh an achair

gan mórán achair

in achar an anama

in imeacht achair

le suim achair

achasán

caith achasán le

chaith sé achasán liom ★★

tabhair achasán

tabhair achasán do

achrann

achrann a fhadú ★★

an bealach is lú achrann

bhí sé ag iarraidh achrann a chur chun tairbhe dó féin

in achrann

in achrann ina chéile

in achrann le chéile

in achrann na mblianta

le fonn achrainn amháin

ní dhearna siad achrann lena chéile riamh

achrannach

is ceist achrannach é ★★

acmhainn

acmhainn grinn ★★

bí in acmhainn

níl sé in acmhainn dó

tar ar d'acmhainn grinn!

thar d'acmhainn

acra

déan acra do

ádh

ádh mór ort! ★★

ádh mór! ★★

an t-ádh dearg a bheith i do chaipín

an t-ádh dearg a bheith ina rith ort

an t-ádh dearg a bheith ort ★★

bhí an t-ádh leis

go gcuire Dia an t-ádh ort

go leaga Dia an t-ádh ort!

go n-éirí an t-ádh leat ★★

guím an t-ádh leat ★★

is ort atá an t-ádh!

nach ortsa atá ádh an mhadra rua!

rith an t-ádh air ★★

tá an t-ádh ina rith ort!

tá an t-ádh ó thalamh ort!

adhairt

bás le hadhairt

adhall

faoi adhall

adharc

chomh cam le hadharc reithe

déanfaidh sé spúnóg nó brisfidh/millfidh sé an adharc

fear na n-adharc ★★

in adharc gabhair

in adharca a chéile

is é púca na n-adharc agam é

is taibhseach iad adharca na mbó thar lear

adhastar

ar adhastar

adhmad

bain adhmad as ★★

déan adhmad de

ding dá adhmad féin a scoilteann an leamhán

go dté adhmad orm

leag adhmad air

ní féidir liom adhmad ar bith a bhaint as ★★

aduaidh

an chaor aduaidh

aniar aduaidh a chuala mé é

aniar aduaidh ort ★★

mo ghaoth aduaidh!

tháinig siad aniar aduaidh orm ★★

ae

cara na n-ae istigh ★★

rinne sí pus ae de

tabhair na haenna leat

thug sé na haenna leis

thug sé na haenna leis slán sábháilte

thug sí na haenna léi go slán sábháilte

aer

ag bun an aeir

amuigh faoin aer ★★

caint san aer

caith in aer

caith san aer

chomh cinnte is atá grian ar an aer

chomh húr le haer na maidine

chomh saor le haer

duine a mholadh gu haer

fad is a bheidh grian ar an aer

imithe le haer an tsaoil ★★

ní fál go haer é ★★

ní raibh smeámh in aer

aga

caith aga le

caitheann sé aga na fáilte i gcónaí

agair

agraím thú agus déan é

nár agraí Dia ort é

agar

in agar

aghaidh

ag cuimilt do mhéire in aghaidh cloiche

ag dul in aghaidh an chnoic

aghaidh ar aghaidh ★★

aghaidh nó cúl

aghaidh nó droim ★★

agus mar sin ar aghaidh ★★

an citeal ag tabhairt aghaidh dhubh/tóin dhubh ar an bpota

ar a aghaidh féin

ar aghaidh an tslua

ar aghaidh boise

ar aghaidh leat! ★★

ar d'aghaidh amach ★★

ar d'aghaidh anonn

ar m'aghaidh amach ★★

bainfidh sé sin an meangadh gáire dá aghaidh ★★

bhí sé ag dul ceann ar aghaidh

caol díreach ina aghaidh

ceann ar aghaidh ★★

cén cíos a íocann tú in aghaidh na míosa? ★★

déan aghaidh ar

déan ar t'aghaidh ★★

déan cruachan in aghaidh na anachaine ★★

goidé mar atá tú dul ar t'aghaidh?

i mo leith nó i m'éadan

in aghaidh

in aghaidh do chos

in aghaidh na seachtaine ★★

in aghaidh stoith

is dána an aghaidh atá ort

is eagal liom go bhfuil an bhreis i d'aghaidh

is maith an aghaidh ort é

le haghaidh ★★

lena aghaidh

nach dána an aghaidh atá ort!

tá gach rud ag dul ar aghaidh bonn ar aon

tá mé go daingean ina aghaidh ★★

tá sé ag snámh in aghaidh na tuile

tá sí ag teacht ar aghaidh i ndiaidh na bhfáscaí

tá sí go géar ina aghaidh ★★

tabhair aghaidh ar ★★

tabhair aghaidh do chaoraíochta ar

tabhair in aghaidh

téigh díreach ar aghaidh ★★

téigh le haghaidh ruda

thug sé aghaidh béil dom

thug sé boiseog san aghaidh orm ★★

thug sé leiceadar san aghaidh orm

agó

gan aon agó

aibéil

in aibéil

aibéis

in aibéis

áibhéal

gan bhréag gan áibhéil

áibhéil

ag déanamh áibhéile ★★

bhíodh sé ag déanamh áibhéile i gcónaí

tá sé ag déanamh áibhéile

aibhléis

ní raibh cumhacht aibhléise sna hoileáin nuair a bhí mise óg ★★

Aibreán

tagann siad go dtí an t-oileán i mí Aibreáin gach uile bhliain ★★

aice

an bhfuil an Ollscoil in aice láithreach? ★★

an té atá in aice liom

ba mhaith liom suí in aice leis an bhfuinneog ★★

comhairle in aice le do thoil

i bhfad as aice

in aice ★★

in aice chúnamh Dé

in aice láimhe ★★

in aice láithreach

in aice le cathair Bhaile Átha Cliath ★★

ina aice sin

tá mé i mo chónaí in aice le Gaillimh ★★

tá mo theach in aice na farraige ★★

táimid ag teacht in aice leis an áit

aicíd

aicíd a tholgadh

d'fhág an aicíd a séala air

m'aicíd orthu!

aidhm

d'aon aidhm ★★

is beag nach ndéanfadh sé lena aidhm a bhaint amach ★★

aiféala

tá aiféala orm ★★

aiféala

tá aiféala an domhain orm ★★

áiféis

staicín áiféise ★★

aifir

nár aifrí Dia orm é

aigeantach

tá sí sa chiall is aigeantaí aige

aighneas

tá deimheas chun aighnis ar Sheán

aighre

seoladh díreach ar an aighre

aigne

aigne shuaimhneach a réitíonn snáth

ar aigne ★★

ar aon aigne ★★

cad atá ar aigne agat déanamh?

is mór an faoiseamh aigne dom é sin ★★

rith sé trí m'aigne

tá m'aigne déanta suas ★★

tá sé ag goilleadh go mór ar m'aigne ★★

áil

cad ab áil leat dó?

cad ab áil leat?

ní háil liom thú

aililiú

aililiú!

ailím

idir ailím is mhadar

aill

chaith mé le haill é ★★

dul leis an aill ★★

faobhar na haille

fiacail na haille

fíor na haille

tá sé sin go léir curtha le haill le fada an lá anois

thit sé leis an aill

áilteoireacht

cuir uait an áilteoireacht! ★★

áiméar

an chéad áiméar a gheobhaidh mé

má thagann an t-áiméar air

aimhleas

is fearr glas ná aimhleas

leas Mhurchaidh agus aimhleas Mhánais

thig leis tú a chur ar do leas nó ar d'aimhleas

aimhrèidh

in aimhréidh ★★

aimléis

i bportach na haimléise

i gcorrach na haimléise

in umar na haimléise ★★

aimsigh

níl mé in ann mo chuid eochracha a aimsiú ★★

poll éalaithe a aimsiú

aimsir

aimsir an tsíl

aimsir na cruóige

ar aimsir ★★

bhí Máire in aimsir i nGaillimh ★★

cad é an cineál aimsire a bheidh ann amárach? ★★

caitheamh aimsire ★★

dá theocht an aimsir

go hearr aimsire

i bhfad na haimsire

i dtrácht na haimsire

i gceann na haimsire

i ngearr aimsire

in aimsir

is diomailt aimsire é

is maith an scéalaí an aimsir ★★

le himeacht aimsire ★★

leis an aimsir

má bhíonn an aimsir go deas Dé Domhnaigh, rachaidh mé go dtí na sléibhte ★★

má sheasann an aimsir

ó aimsir na díleann

san aimsir thall

san am/san aimsir a chuaigh thart ★★

tá an aimsir ag dul chun brothaill

tá an aimsir ag dul chun soininne

tá an aimsir ag tógáil suas

aineolas

trí aineolas an bhealaigh a chuamar ansin

aingeal

chomh mín mánla le haingeal

chuirfeadh sé a chiall ar mhuin d'aingeal

ainligh

an scéal a ainliú

ainm

ainm Dé a thabhairt gan fáth ★★

bain duine as a ainm

bhain Máire Seán as a ainm

c'ainm atá ort? ★★

cá hainm duit?

cá hainm tú?

cad is ainm duit? ★★

cén t-ainm atá ort? ★★

cuir duine as a ainm

darb ainm

dul in ainm phoillíní an diabhail

fág an ríomhaire sa bhaile, in ainm Dé ★★

in ainm Chroim! ★★

in ainm Dé! ★★

Seán is ainm dó ★★

Sinéad is ainm dom ★★

tá a ainm imithe as mo chuimhne

tá ainm an phótaire air

téirigh in ainm an diabhail!

tháinig múisiam uirthi nuair nár luadh a hainm ★★

ainneoin

ainneoin an tsúil a bhí ag gach uile dhuine

i ndeoin/i ngábha nó d'ainneoin

ainnis

is ainnis a chruthaigh sé

srathair na hainnise ★★

ainnise

tháinig ainnise an tsaoil suas leis

ainriocht

chuaigh sí chun an anró agus ainreachta

airc

in airc

tá airc air

aird

as ceithre hairde na cruinne

as gach aird

daoine a roghnú gan aird ★★

ná tabhair aird air ★★

ná tabhair aon aird orthu

níor thug sé aird ar bith ar a mháthair

níor thug sé aird ar bith orm

níor thug sé mórán airde ar an ngearán

sna ceithre hairde fichead ★★

tabhair aird ar dhuine ★★

tabhair aird ar rud

airde

ar a tharr in airde

ar cosa in airde ★★

bíodh súil in airde agat!

bíonn éirí in airde ag cur as di

caith in airde é

droim in airde

gan airde gan araoid

tá airde a chinn aige ar an gcuid eile

tar in airde

tarr in airde

tóin in airde

toll in airde

airdeall

b'fhearr duit airdeall a choinneáil ar do chuid cainte

ba cheart a bheith ar an airdeall faoi ★★

bí ar d'airdeall féin

aire

aire chugat!

aire duit féin! ★★

aire duit! ★★

tá rud ar m'aire

tabhair aire do ★★

tabhair aire do do ghnó féin! ★★

tabhair aire do rud ★★

tabhair aire duit féin ★★

tháinig sé i m'aire

aireachas

bí ar d'aireachas

áireamh

cuir rud san áireamh

cuir san áireamh ★★

in áireamh a chéile

níl áireamh air

rud a chur san áireamh ★★

tá mé ag áireamh

airgead

ag slámáil airgid

airgead a bhaint leis an lámh láidir

airgead imithe le gaoth ★★

bhí airgead maith le híoc air sin, rachaidh mé i mbannaí ★★

bíonn sé thar a bheith greamastúil lena chuid airgid

caitheann siad a lán airgid ar éadaí ★★

chaith mé an iomarca airgid sa teach tábhairne aréir ★★

is crua mar atá an t-airgead de dhíth orthu

is é grá an airgid íde gach oilc

is mór an cur amú airgid é ★★

tá airgead ina mhámanna aige

tá airgead ina mhaoiseoga aige

tá mám airgid aige

tá sé lán go bruach le togha an airgid

tá seó airgid aige

tá sí lofa le hairgead ★★

tá siad ar maos le hairgead ★★

airí

airí an mhagaidh

airigh

níl mé ag aireachtáil ach go measartha inniu ★★

áirigh

ní áirím ★★

ní áirím Seán ★★

áirithe

ach go háirithe ★★

ar bhealaí áirithe ★★

ar thráthanna áirithe

curtha in áirithe do dhuine

in áirithe

airne

chomh dubh le hairne

airneán

ag airneán

coinneal airneáin a chaitheamh

ní féidir i bhfad airneán agus eadra a choimeád

ais

tá sé ar ais ar a sheanléim arís ★★

tá sé droim ar ais agat ★★

tar ar ais! ★★

thar a bhfaca tú riamh, ná lig le hais d'anála é

áis

tá áiseanna den scoth san áit seo ★★

aisce

ar thuras in aisce ★★

in aisce ★★

saothar in aisce ★★

turas in aisce a bhí ann ★★

aisteach

ar bhealach aisteach ★★

is aisteach nár chuala tú faoi ★★

nochtadh rudaí aisteacha don saol ★★

aistear

ar aistear

ar thuras in aistear

go deireadh an aistir

tá sí in aistear ar leanbh

áit

is ballóg cheart an áit seo ★★

is breá liom an áit seo ★★

is fearr dó an áit ina bhfuil sé ★★

is fearr é ná a áit/a mhalairt

is maith liom an áit seo ★★

mórán faoin áit chéanna

ní féidir brath ar aon duine san áit seo ★★

níl ach liú ar an áit

níl an áit ag teacht liom

oireann an áit seo don turasóireacht ★★

tá áiseanna den scoth san áit seo ★★

tá an áit ar snámh leo

tá an áit ina círéib

tá an áit seo breá ciúin ★★

tá an bia san áit seo go hiontach ar fad ★★

tá mé ag cuardach áite inar féidir leis na páistí súgradh ★★

tá na léachtóirí san áit seo ar fheabhas, nach bhfuil? ★★

tá sé in áit a chartaithe

tá sé in áit an chárta

tabharfaidh mé tús áite duit ar a bhfaca mé riamh

táim in áit mo chóirithe

teorainn a chur le háit

thart gach aon áit

áit

bhuail sé na boinn as an áit ★★

ait

is ait an mac thú ★★

is ait an mac/an t-éan é ★★

áith

tuí na hátha a chur ar an muileann

aitheantas

chuaigh sé in aitheantas uirthi

aithin

ní aithneodh sé cat thar chóiste

níor aithin mé soir thar siar

aithint

aithint an lae

aithne

aithne an lae

aithne súl ★★

an bhfuil aithne agat air?

an fhad a bheidh aithne mo rian is mo bheart agam

ar tí m'aithne a chailleadh

bhí tréan aithne agam air

chuir mé in aithne dá chéile iad ★★

chuireamar aithne na mbó maol ar a chéile ★★

mar is fearr aithne air ★★

ní raibh aithne a bheart aige

níl aithne dá laghad agam air ★★

tá aithne súl agam air ★★

tháinig aithne agam air

aithreachas

tá sé in aithreachas orm

aithrí

ar fhód seo na haithrí ★★

aithris

an ag déanamh aithrise orm atá tú?

áitigh

ní gá duit rud ar bith a áitiú ormsa ★★

áitiúil

tá na siopaí áitiúla faoi do láimh agat ★★

ál

más ionúin an chráin, is ionúin an t-ál

áladh

in aon áladh amháin

thug an madra áladh air

álainn

maidir le radharc álainn! ★★

Albain

tá sé líofa as Gaeilge na hAlban fosta ★★

Albain

tá sé deacair go maith Gaeilge na hAlban a fhoghlaim ★★

Albanach

Albanaigh an diabhail! ★★

an Albanach tú? ★★

allaíre

tá allaíre orm ★★

allas

ag bárcadh allais

ag cáitheadh allais

ar snámh le hallas

bha caislíní allais leis

bhí an t-allas ag sileadh liom

bhí an t-allas ag titim liom

bhí púir allais leis

le hallas a mhalaí

rinne mé le hallas mo mhalaí é ★★

tá mé ag bárcadh allais

alltacht

chuir sé alltacht orm ★★

alt

alt d'aon mhuineál an dís

in alt a chéile

in alt na huaire seo

altóir

nuair a théann an gabhar don teampall ní stadann sé go haltóir

am

tá sé in am

tá sé in am agaibh imeacht ★★

tá sé in am againn a bheith ag úmachan

tá sé in am dúinn a bheith ag glinneáil suas

tá sé in am duit fáil réidh leis ★★

tá sé in am éirí as

tá sé thar am againn imeacht ★★

tá sé thar am agat é a dhéanamh ★★

tá sé thar am é a dhéanamh ★★

tá tú ag cur do chuid ama amú ★★

taca an ama seo anuraidh ★★

tuairim an ama sin

am

tá neart ama againn fós ★★

amach

abair amach é! ★★

ag breith (amach) ar an domhain

agus bhí saol sona sásta acu as sin amach

amach as m'amharc leat!

amach as mo chosán leat!

amach as na muineacha is isteach sna driseacha

amach ón deil

an dtéann tú amach go minic? ★★

ar d'aghaidh amach ★★

ar m'aghaidh amach ★★

ar mhaith leat a dhul amach fá choinne béile? ★★

ar mo bhéal amach

ba bhreá an tabhairt amach é

beidh 'lig amach mo ghruaig' ann!

bhain sé as amach

bhí bonnachán beag deas aige agus é ag dul amach ar féarach

bhí mo chroí ag dul amach ar mo bhéal

bhí saothar anála orm nuair a bhain mé barr an tsléibhe amach ★★

bhí titim amach acu

bhris an braon salach amach ann

bhuail sin amach troid choileach

buaileann sin amach (troid chearc agus) rásaí cat!

cad é a thit amach? ★★

chugainn amach as seo!

chuir mé mo bhundún amach ag iarraidh cabhrú leis ★★

dá gcuirfeadh sé a bhundún/a átháin amach

dá gcuirfeadh sé a chaolán (dearg) amach

dá gcuirfeadh sé garr a chroí amach

éireoidh sé ó thalamh nuair a gheobhaidh sé amach

éirigh amach ★★

fada amach

fan amach uathu! ★★

fan i bhfad amach ón mboc sin! ★★

gabh amach! ★★

gabhaigí amach! ★★

gaol i bhfad amach

glan amach

glan amach leat!

go luath amach anseo ★★

go raibh míle maith agat ó mo chroí amach ★★

greim do bhéil a bhaint amach

is beag nach ndéanfadh sé lena aidhm a bhaint amach ★★

is pleidhce amach is amach tú ★★

isteach agus amach le chéile

lá breá amach anseo ★★

lá geal éigin amach anseo

lán amach thar an tsúil

lig sé a nimh amach orm

líon amach duit féin ★★

luí amach ort féin

luigh Seán amach air féin

má tá sé chomh maith lena ligean amach

ní dhéanfaidh sé dochar ar bith duit dul amach anocht ★★

níl mórán cur amach agam ar chúrsaí ceoil ★★

ó mo chroí amach ★★

rinne sí iarracht amach is amach air

seasann sé amach mar charraig i lár na mara

seasann sé amach mar smuilc mhuice

tá áthas orm nach bhfuil tú ag siúl amach leis an bhfear sin níos mó ★★

tá ciall chontráilte bainte amach agat as an scéal ★★

tá farraigí móra os ár gcomhair amach

tá mé ag dul amach ag déanamh na gcos

tá mé spíonta amach

tá sé beagáinín beag amach sa lá chun teacht ar mhalairt intinne ★★

tá sé isteach is amach arís

tá sé leagtha amach ar a dhéanamh

tá sé luite amach ar a dhéanamh

tá sí ag siúl amach le duine éigin le trí bliana anuas ★★

tá Siobhán ag siúl amach le Pádraig le coicís anuas ★★

tabhair amach do dhuine ★★

táim ag iarraidh greim mo bhéil a bhaint amach

táim leagtha amach ar é a dhéanamh ★★

téim amach uaireanta ★★

thar barr amach

thit sé amach ★★

thit siad amach le chéile ★★

tiocfaidh an lí buí uirthi má fhaigheann sí amach

tríd amach

tugadh an scéal go léir amach os comhair an tsaoil mhóir ★★

uaidh seo amach ★★

amadán

'a amadáin na gcluas fada!' arsa an t-asal lena dheartháir

Lá na nAmadán

amaidí

cén amaidí í!

amárach

ar mhaith leat dul chuig scannán san oíche amárach? ★★

beidh mé ag caint leat amárach ★★

beidh mise déanach ag teacht abhaile amárach ★★

cad é an cineál aimsire a bheidh ann amárach? ★★

cathain a bheidh an ceol ar siúl san oíche amárach? ★★

chomh cinnte le héirí na gréine amárach ★★

feicfidh mé amárach tú ★★

is fearr réal inniu ná scilling amárach

ní féidir liom a bheith ann amárach ach beidh mé ann arú amárach ★★

rachaidh mé go hArd Mhacha amárach ★★

amárach

anseo inniu agus ansiúd amárach ★★

amháin

ag Dia amháin atá fios ★★

aon chith amháin a d'fhliuch iad uile

aon uair amháin agus an uair dheireanach

ar mhaithe le clú amháin

bím ar aon bharr amháin creatha roimh na scrúduithe ★★

d'aon ráib mharfach amháin

díbirt an dochair is fáil an tsochair san aon mhargadh amháin

in aon áladh amháin

is é sin an t-aon cheap tuisle amháin atá ann ★★

le fonn achrainn amháin

ní fear amháin a bhuann an fómhar ach meitheal bhuana

ní raibh ach duine amháin ann ★★

ní thiocfaidh tú i dtír ar na prátaí amháin

tá aon phort amháin agat i gcónaí

tá iníon amháin agam, sin an méid ★★

tá sé bliain amháin d'aois ★★

uair amháin in éadan na bliana

amharc

ag amharc trí pholl na heochrach

amach as m'amharc leat!

amharc an lae

ar an gcéad amharc ★★

bhí bior nimhe ar a shúile ag amharc orm

fuair mé amharc air

go n-amharca Dia ort!

grá ar an gcéad amharc ★★

nach tú atá ag amharc go maith! ★★

ní raibh toirt fiaigh ná feannóige ar m'amharc

séid leat as m'amharc!

amharc

tóg ort as m'amharc!

amhlaidh

agus an scéal amhlaidh

bíodh sin amhlaidh nó ná bíodh ★★

chuaigh seisean chun na leapa go luath agus rinne mise amhlaidh ★★

dá laghad a deirtear faoi is amhlaidh is fearr ★★

gurb amhlaidh duit ★★

is amhlaidh is fearr é! ★★

más amhlaidh atá ★★

ní hamhlaidh atá ★★

ó tharla gurb amhlaidh atá

amhrán

d'imir an t-amhrán draíocht orm

amhránaíocht

tá bua na hamhránaíochta aici ★★

amhras

agus ná bíodh aon amhras faoi sin!

an bhfuil aon amhras faoina bhfuil ráite agam? ★★

dul ar amhras

gan amhras

gan amhras dá laghad ★★

is fearr glas ná amhras

le fios nó le hamhras

ná bíodh lá amhrais ort ina thaobh

níl amhras dá laghad faoi ★★

tá amhras uirthi ★★

tá mé in amhras air

amú

ag dul amú ★★

duine a chur amú ★★

is mór an cur amú airgid é ★★

mura bhfuil dul amú orm ★★

nach mór an cur amú ama é! ★★

tá dul amú ort ★★

tá tú ag cur do chuid ama amú ★★

tá tú ag cur do chuid cainte amú ★★

amuigh

amuigh ar an doras

amuigh ar an gcnoc

amuigh ar an réiteach

amuigh ar an snámh

amuigh faoin aer ★★

amuigh faoin spéir ★★

amuigh faoin tuath ★★

amuigh le chéile

an té a bhíos amuigh fuaraíonn a chuid ★★

bhí sin amuigh agat!

is é is suaraí amuigh

leis an fhírinne a rá, rachainn as mo mheabhair amuigh faoin tuath ★★

tá cúis amuigh agam air

tá sé sin i bhfad amuigh orainn ★★

taobh amuigh den bhaile ★★

taobh amuigh do ★★

anachain

níl maith sa seanchas nuair a bhíonn an anachain déanta

teacht i dtír ar anachain duine eile

anachain

in uair na hanachana, is dílis an cara é ★★

anáil

abair faoi d'anáil

ba shos beag é a thug ár n-anáil dúinn

bhain an radharc an anáil díom ★★

bhain an scéala an anáil de

bhí a hanáil i mbarr a goib léi

bhí saothar anála orm nuair a bhain mé barr an tsléibhe amach ★★

d'anáil a tharraingt ★★

d'anáil i mbarr do ghoib ★★

d'fhág an anáil é

go dtréige an anáil mé

tá giorra anála air

tá mé rite as anáil ★★

tá saothrú anála air

anall

anonn is anall ★★

druid anall

dúirt mé anonn agus anall lena bhéal é

ná bí anonn ná anall leis an scéal

ní raibh anonn ná anall air ach

níl anonn ná anall ann

anam

(ar) m'anam (atá i mo chliabh)!

ar d'anam ná hinis dó! ★★

beannacht Dé lena anam ★★

bhain tú an t-anam asam

bhí an t-anam scanraithe as

bhí an t-anam scanraithe asam ★★

bhí deifir m'anama orm

chaill sé a a anam

chuir sé scanradh m'anama orm ★★

chuireadh sé scanradh a n-anama sna daltaí ★★

coimirce m'anama ar Dhia!

cuir anam ionat féin!

cuir scanradh anama air

d'anam a dhéanamh duit féin

d'anam don diabhal! ★★

d'anam don scian!

d'éalaigh an t-anam as

dhíol sé as lena anam ★★

fad a bheadh 'Dia le m'anam' á rá agat

go ndéana Dia trócaire ar a anam ★★

i bpriacal d'anama

i dtánaiste d'anama

idir chorp agus anam ★★

in achar an anama

ina rith i dtánaiste a anama ★★

ina rith i mbarr a anama

ina rith i ndeireadh a anama

is féidir leat d'anam a chur air

is gleic go himirt anama é

lán croí agus anama

m'anam don diabhal! ★★

m'anam don sliabh!

m'anam ionat!

mo sheacht mh'anam thú!

mo sheacht n-anam ort!

rith sé lena anam ★★

scinn an t-anam asam

seacht mh'anam do shliseog!

sula mbeadh 'Dia le m'anam' ráite agat

tá d'anam ar an tsnáthaid

tháinig an t-anam ann

thit an t-anam as ★★

thréig an t-anam é

thug siad a n-anam leo ar éigean

troid go himirt anama ★★

anás

is ar an anás ar fad atá siad

tá siad ar an anás ★★

andóigh

chuardaigh/shiortaigh/thriall siad dóigh agus andóigh

angar

go bun an angair

nuair a chuaigh an scéal go bun an angair, ní dúirt sí faic ★★

nuair a thagann an scéal go bun an angair ★★

tá sé i bpluc an angair

aniar

an taobh thiar aniar

aniar aduaidh a chuala mé é

aniar aduaidh ort ★★

ba mhó a bhí sé siar ná aniar leis

chugam aniar thú!

do tharraingt aniar!

gabh aniar

siar is aniar leis

tá an fear sin i ndáiríre ag éirí aniar as féin

tá sé an taobh thiar aniar agat ★★

teacht aniar aduaidh ar dhuine ★★

tháinig sé aniar aduaidh orm ★★

tháinig siad aniar aduaidh orainn

tháinig siad aniar aduaidh orm ★★

aníos

ag éirí aníos ★★

braon/fáscadh aníos

cá bhfuil sé ó thalamh Dé aníos?

caith/cuir aníos

anlann

Is maith an t-anlann an t-ocras

ann

an ann i gcónaí dó? ★★

an mbeidh tú in ann? ★★

ann as

dá mbeinn in ann dó ★★

in ann

is trua nach raibh tú in ann teacht

níl mé in ann bun na spéire a fheiceáil

níl mé in ann dó

níl mé in ann teacht ★★

annamh

cuairt ghearr agus í a dhéanamh go hannamh

is annamh a cheannaím iris na laethanta seo ★★

anocht

an bhfaighidh tú deis a dhul ag an gceol anocht? ★★

cad atá tú chun a dhéanamh anocht? ★★

ní dhéanfaidh sé dochar ar bith duit dul amach anocht ★★

ní dóigh liom go mbeidh mé ag an gcéilí anocht ★★

tá cruinniú mór ar siúl anocht ★★

tá mé chun bualadh le Séamus anocht ★★

anois

an ndéanfaimid é sin anois díreach? ★★

anois nó riamh an t-am len é a dhéanamh

anois ó chuimhním air ★★

caithfidh mé fanacht faoi dhaoirse na gcorr anois

cloisim go bhfuil sibh in bhur gcónaí i Sligeach anois ★★

go bog réidh anois! ★★

is féidir leat do scíth a ligean anois ★★

ní bheidh cosc le cur air anois! ★★

tá an madra marbh anois!

tá Dónall ina chónaí i nGaillimh anois ★★

tá muid inár gcónaí le chéile anois ★★

tá sé sin go léir curtha le haill le fada an lá anois

táimid san fhaopach anois ★★

anonn

an lá is faide anonn ★★

anonn in aois

anonn is anall ★★

anonn sa lá ★★

ar d'aghaidh anonn

dúirt mé anonn agus anall lena bhéal é

i bhfad anonn

ná bí anonn ná anall leis an scéal

ní raibh anonn ná anall air ach

níl anonn ná anall ann

tá sé ag dul anonn in aois ★★

taobh anonn dá chead

anró

bheith in iothlainn an anró

bíonn sé ag teacht i dtír ar anró dhaoine eile

chuaigh sí chun an anró agus ainreachta

anseo

an dtagann tú anseo go minic? ★★

anseo inniu agus ansiúd amárach ★★

bíonn an lón go deas anseo i gcónaí ★★

go luath amach anseo ★★

lá breá amach anseo ★★

lá geal éigin amach anseo

tá mé i mo chónaí anseo le cúig bliana ★★

tá mé thar a bheith sásta anseo ★★

tá rudaí ciúin go maith anseo ★★

ansin

cé hí an bhean ard thall ansin? ★★

ansiúd

anseo inniu agus ansiúd amárach ★★

anuas

bhíodh sé i gcónaí anuas orm ★★

bíonn an saol ag rith ina choinne le tamall anuas ★★

braon anuas

caith (anuas) ar ★★

caith anuas ar dhuine ★★

chaith sé anuas orm go mór ★★

dúirt mé suas is anuas lena bhéal é

le tamall anuas ★★

ní cóir a bheith anuas/ina dhiaidh air ★★

níl a fhios agam ó neamh na néal anuas

scéal a tharraingt anuas

tá Máire ina cónaí in Albain le bliain anuas ★★

tá mé ag brath an-traochta le tamall anuas ★★

tá mé ag foghlaim le trí bliana anuas ★★

tá sé ann le coicís anuas ★★

tá sé as baile le tamall beag anuas ★★

tá sí ag siúl amach le duine éigin le trí bliana anuas ★★

tá Siobhán ag siúl amach le Pádraig le coicís anuas ★★

tharraing mé anuas chuig mo chomharsa é

tharraing sí scéal eile anuas ★★

anuraidh

chaith mé coicís in Patagonia anuraidh ★★

fuair m'athair bás anuraidh ★★

aoibh

bhí aoibh go dtí na cluasa air

aoibheall

ná séid aoibheall gan fadú

aoibhinn

is aoibhinn/is méanar duit! ★★

nach aoibhinn Dia duit! ★★

aoileach

chomh fliuch leis an aoileach

Aoine

chuamar amach ag siúl Dé hAoine ★★

aois

ag gabháil in aois na hóige atá tú ★★

ag titim chun aoise

anonn in aois

cá haois tú?

cén aois thú? ★★

fuair sé aois mhaith ★★

idir an dá aois ★★

le haois capall na malairte

le haois gabhair

ní fhaca mé le haois gadhair í ★★

san aois ina bhfuilimse ★★

tá aois chapall na gcomharsan aige

tá aois Mhurchaidh is Mheanchair aige

tá breis aoise agam ort

tá sé ag sleabhcadh leis an aois

tá sé bliain amháin d'aois ★★

tá sé ceithre bliana d'aois ★★

tá sé cúig bliana d'aois ★★

tá sé deich mbliana d'aois ★★

tá sé dhá bhliain d'aois ★★

tá sé naoi mbliana d'aois ★★

tá sé ocht mbliana d'aois ★★

tá sé sé bliana d'aois ★★

tá sé seacht mbliana d'aois ★★

tá sé tagtha in aois na tuisceana

tá sé trí bliana d'aois ★★

tá sí in aois na leanbaíochta

tar in aois fir/mná ★★

aol

chomh geal leis an aol

aon

a haon déag ★★

ar aon aigne ★★

ar aon los

ar aon nós ★★

bíonn mo lón agam idir a haon agus a dó ★★

bíonn sos agam timpeall a haon déag ★★

bonn ar aon

chomh geal le sneachta na haon oíche

d'aon aidhm ★★

d'aon ghnó ★★

d'aon iarraidh

d'aon oghaim

d'aon siúl

d'aon toisc

d'aon turas ★★

duine a chur ar seachrán d'aon turas ★★

i ngach aon bhall

in aon áladh amháin

in aon rabhán amháin

in aon turas ★★

mar aon leis sin

níl aon slí againn lena dhéanamh ★★

tá mé ar aon tuairim leat ★★

tá sé a haon a chlog ★★

tá sé a haon déag a chlog ★★

tá sé chóir a bheith leath i ndiaidh a haon ★★

táimid ar aon/d'aon bhuíon

tháinig sé d'aon siúl

thar aon duine amuigh ★★

uimhir a haon ★★

aonach

níor theastaigh uaim aonach a thógáil

aonar

an raibh sí ina haonar ag an gcéilí? ★★

tá mé i mo chónaí i m'aonar i lár na cathrach faoi láthair ★★

aontaigh

aontaigh le

aontaím leis an méid a deir tú

aor

an pota ag aor ar an gciteal

ár

léan áir ort!

liach áir air!

liach áir ort!

ar ais

abair ar ais

árach

ar iarach ná ar árach

in árach a chéile

ní scarfaidh sé leis ar iarach ná ar árach

araicis

araicis a thabhairt ar dhuine

i d'araicis

Árainn

ó neamh go hÁrainn

arán

bain arán as

cé acu is fearr leat, arán bán nó arán donn? ★★

glac an t-arán mar a gheofá é

in arán crua ★★

is milse i gcónaí arán na gcomharsan

tá a chuid aráin fuinte

tá a cuid aráin fuinte

araoid

gan airde gan araoid

ard

ag dul leis an ard ★★

bíonn rabharta thar a bheith ard ann sa Mhárta ★★

cé hí an bhean ard thall ansin? ★★

chomh hard le taobh an tí

i gcoinne an aird

in ard do ghutha ★★

tá sé chomh hard céanna leat

teacht os ard

ardaigh

ardaigh ormsa agus ardóidh mé ortsa

tá na páistí ag ardú na hintinne orm ★★

ardú

thug sé ardú croí dom ★★

aréir

an ndearna sibh aon rud deas aréir? ★★

ar bhain tú sult as an gceol aréir? ★★

bhí Altan ag casadh i nGlaschú arú aréir ★★

bhí mé ag casachtach gan stop aréir ★★

bhí sé ag stealladh báistí aréir ★★

bhíomar ar na cannaí aréir ★★

cén áit ar fhan sibh i nDún Éideann aréir? ★★

chaith mé an iomarca airgid sa teach tábhairne aréir ★★

aréir

d'fhan mé sa bhaile aréir ★★

d'fhanamar in óstán i mBaile an Chaistil aréir ★★

ní leanbh ó aréir mé ★★

arís

agus rud is fearr ná sin arís ★★

an féidir leat é sin a rá arís, le do thoil? ★★

beag an baol orm é sin a dhéanamh arís

dá mbeadh ann arís

go mbeire muid beo ar an am seo arís ★★

imigh as mo radharc agus ná dall mo dhoras go brách arís! ★★

tá mé ar na boinn arís

tá mé chun treafa arís

tá sé ar a sheanléim arís ★★

tá sé ar obair arís!

arís

tá sé thuas ar a chosa arís ★★

arraing

in arraingeacha ag gáire

in arraingeacha an bháis

arú

bhí Altan ag casadh i nGlaschú arú aréir ★★

bhí mé i nDún Éideann arú inné ★★

ní féidir liom a bheith ann amárach ach beidh mé ann arú amárach ★★

as

cé b'as duit? ★★

asal

'a amadáin na gcluas fada!' arsa an t-asal lena dheartháir

bhí lá ag an asal féin

d'ólfadh sé an chros den asal

ásc

ar an gcéad ásc

ascar

in ascar

athair

cluin an tAthair Síoraí sinn inniu!

cuimhnigh ar d'athair!

cumhdach an Athar Shíoraí orainn!

is é mac a athar é

óna athair a thug sé é sin

áthán

dá gcuirfeadh sé a bhundún/a átháin amach

áthas

bheadh áthas orm dá bhféadfá cuimhneamh air sin

bhí áthas orm nuair a tháinig deireadh le mo thréimhse san áit sin ★★

bhí sceitimíní áthais orm faoi

i dtrithí áthais

níl insint béil ar an áthas atá orm

tá áthas orm ★★

tá áthas orm bualadh leat ★★

tá áthas orm é a chloisteáil ★★

tá áthas orm nach bhfuil tú ag siúl amach leis an bhfear sin níos mó ★★

athrach

chuaigh an t-athrach go maith duit

ní raibh a athrach le déanamh ach fanacht air ★★

níor inis mé a athrach

tá sé chomh dócha céanna lena athrach

athraigh

d'athraigh sé a mhana

athrú

bíonn nuacht san athrú

teacht ar athrú staide

dóbair go mbáfaí mé

ní raibh ann ach nár bádh mé

tá bá agam leis

tá mé báite go craiceann ★★

bábóg

chomh deismir le bábóg

bac

ar chúl éaga/baic ★★

bac

chomh dubh leis an mbac

chuireamar bac ar a dhul chun cinn

cuir bac ar ★★

idir mise agus tusa agus poll an bhaic

is é atá i mbun an bhaic

ná bac le mac an bhacaigh is ní bhacfaidh mac an bhacaigh leat ★★

ná bac leat ★★

ná bac leis!

ná bac tharat é

ná bac! ★★

ní bac dom

ní bhacaim duit

ní fiú liom bacadh leis

níor bhac duit nach raibh muidne i láthair

bacach

an dall is an bacach, is an dall ar tosach

chomh díomhaoin le bacach an mhála

droim an bhacaigh a bhriseadh le déirc

ná bac le mac an bhacaigh is ní bhacfaidh mac an bhacaigh leat ★★

tá a fhios ag bacach an bhóthair sin

bacaíl

tá tarraingt bhacaíola ann

bacainn

cuir bacainn ar

bacán

ar na bacáin ★★

fágadh mise i mbun an bhacáin

tá do bhacán sáite

bachall

go barra bachall

bachlóg

tá bachlóg ar a theanga

bád

bhí an bád ag rith le croí córach thar na tonnta

cuir bád chun na gaoithe

d'iompaigh an bád béal faoi orthu

iomair an bád nó fág ar fad í

tá an bád ar thalamh tirim ar an trá

tá dhá thaobh ar an mbád

bagair

bhí siad ag bagairt orm ★★

bagairt

is troime a bhagairt ná a bhuille

baic

lán go baic

báigh

is minic a bádh long láimh le cuan ★★

tá mé báite i bhfiacha ★★

bail

bail Dé ort

bail ó Dhia ort ★★

cad é an bhail/an dóigh/an rath atá ort?

cén bhail atá ort?

cén bhail/cén dóigh atá ort?

cuir bail ort féin! ★★

is maith an bhail ort

nach deas an bhail atá orainn anois! ★★

theastaigh uaim bail a chur ar an scéal

thug sé bail na madraí orm

thug siad bail bhocht air

bailc

bailc fearthainne

baile

ar ghort an bhaile ★★

as baile ★★

beidh muid sa bhaile go luath ★★

bhíodh muid ag labhairt Gaeilge sa bhaile ★★

bím sa bhaile de ghnáth ag a sé ★★

bím sa bhaile timpeall a sé a chlog ★★

cad a bheidh ar bun agat agus tú sa bhaile? ★★

cén t-am a bheidh ort a bheith sa bhaile? ★★

cuideofar leat ag baile

d'fhan mé sa bhaile aréir ★★

Dia dár réiteach i bhfad ó bhaile! ★★

dul chun an bhaile

fág an ríomhaire sa bhaile, in ainm Dé ★★

fágadh sa bhaile inniu é

faoi bhaile

i bhfad ó bhaile ★★

i lár an bhaile ★★

i mbaile i bhfad siar

i mbaile is i gcéin ★★

i mbaile nó i dtír

i mbaile nó i gcéin

is breá liom bheith sa mbaile i mí na Nollag ★★

má théann an scéal go cnámh na huillinne, fanfaimid sa bhaile ★★

níor theastaigh uaim mo bhaile dúchais a fhágáil ★★

sa bhaile ★★

tá cumha (i ndiaidh an bhaile) orm ★★

tá m'fhear céile as baile i láthair na huaire ★★

tá mé ag dul chun an bhaile ★★

tá mé sa bhaile faoi láthair ★★

tá sé as baile le tamall beag anuas ★★

taobh amuigh den bhaile ★★

Baile Átha Cliath

chuaigh mé abhaile go Baile Átha Cliath ★★

in aice le cathair Bhaile Átha Cliath ★★

is as Baile Átha Cliath mé ★★

tháinig mo chara ar cuairt go Baile Átha Cliath Dé Céadaoin ★★

bailigh

bailigh leat! ★★

bailíonn/iompraíonn brobh beart ★★

bailithe

bhailigh sé a chip is a mheanaí agus d'imigh leis

bhailigh sé leis ★★

bhailigh sé leis, é féin is a raibh aige

tá mise ag bailiú liom ★★

tá sé bailithe/imithe ar an bhfaraor géar

baillín

ar baillín

bain

a bhaineann le hábhar ★★

ag baint boghaisíní ar cheist

ag baint eangaíochta as

ag baint leis

ag baint leis an ábhar ★★

ag baint na sál de

ag baint searrtha asat féin

ag baint taca as sifín

ag iarraidh radharc na súl a bhaint díom

airgead a bhaint leis an lámh láidir

an ceann a bhaint d'ábhar

an ceann a bhaint de scéal

an giodal a bhaint as duine

an lóchán a bhaint as an gcoirce

an meanach a bhaint as rud

ar bhain tú sult as an gceol aréir? ★★

b'éigean dó baint as

ba bhreá liom triail a bhaint as saol na tuaithe ★★

ba cheart dúinn na boinn a bhaint as an áit ★★

ba chóir dúinn an tairbhe is mó a bhaint as na laethanta saoire ★★

ba thráthúil a bhain mé an teach amach

bain abhras as

bain adhmad as ★★

bain air

bain an chraobh de ★★

bain an stá de rud

bain an tosach de dhuine

bain arán as

bain as

bain as a chéile

bain as amach

bain as fostú

bain as na boinn

bain as na cosa

bain barr de

bain bíog

bain brabach as

bain casadh as

bain chugat!

bain cliseadh as

bain clismearnach as

bain crith as

bain de

bain díot ★★

bain do thoil as

bain duine as a ainm

bain duine dá bhoinn

bain fút ★★

bain gáire as ★★

bain geit as ★★

bain goimh as rud

bain lán do dhá shúil as seo! ★★

bain mealladh as

bain na boinn ó dhuine

bain na cosa as

bain ó

bain preab as ★★

bain sé an tslat a sciúr a thóin féin

bain siansach as

bain siar as ★★

bain siar as duine ★★

bain sochar as

bain stad as

bain tairbhe as

bain tástáil as rud

bain triail as ★★

bain triail as! ★★

bain uait féin!

baineadh dá phrapaireacht é

baineadh greim na srianta de

baineadh mealladh asam

baineadh scanradh asam

baineadh siar asam ★★

baineadh spailleadh as

baineadh stad asam

baineadh tuairt asam

baineadh turraing asam

baineann an tslí a chanann sé an bláth díomsa

baineann coimhéad maith an ceann den tubaiste

baineann sé ceol as an saol

baineann sí sult as olc a chur orm ★★

bainfear a luach asat

bainfear as ár gcreataí é

bainfear as do chreataí é

bainfidh mé mo ghairmint as

bainfidh mé mo ghaisneas as

bainfidh mé speár as

bainfidh mé tamall as ★★

bainfidh sé a dhíoltas amach ★★

bainfidh sé sin an meangadh gáire dá aghaidh ★★

bainfidh sin an cailicín de do shúile

bainim an-sásamh as mo chuid oibre ★★

bainimis an ceann den scéal

bainimis triail as! ★★

béim a bhaint as crann

bhain a cuid cainte geit asam ★★

bhain an radharc an anáil díom ★★

bhain an scéala an anáil de

bhain an scéala an anáil díom

bhain an scéala mo ghoile díom

bhain dearmad dom

bhain Máire Seán as a ainm

bhain mé an-taitneamh as ★★

bhain mé béim as

bhain mé cúiteamh as ★★

bhain mé súlach as

bhain mé tiocóg as mo mhéar

bhain mise na sramaí dá shúile

bhain sé a chuid éadaigh de

bhain sé a chúiteamh as

bhain sé an croí asam ★★

bhain sé an teach anuas

bhain sé an tsrón díom

bhain sé as amach

bhain sé beatha na n-éag asam

bhain sé ceart díobh

bhain sé croitheadh maith asam ★★

bhain sé cuan agus caladh amach

bhain sé éiric astu

bhain sé gan bhraodar

bhain sé lá díom

bhain sé lán a bhéil asam

bhain sé sin an giodam aisti

bhain sé sin bogadach as!

bhain sé slat a sciúr é féin

bhain sé smeach as a mhéara

bhain sé tamall maith asam

bhain sí an tsrón díom

bhain sí sclamh asam

bhain siad smúit as an mbóthar

bhain sin an ghaoth dá sheolta ★★

bhain sin biongadh asat

bhain sin na fachailí as na súile aige

bhain stad de

bhain starragán dó

bhain taisme dó ★★

bhain timpiste dom

bhain tionóisc dom ★★

bhain toirmeasc dom

bhain tú an t-anam asam

bhain tú an tairbhe as

bhain tú as mo bhéal é

bhain tú geit uafásach asam ★★

bhain tú preab asam ★★

bhainfeadh sé gáire as cat ★★

bhí saothar anála orm nuair a bhain mé barr an tsléibhe amach ★★

bhí siad ag baint toite as a chéile

brí a bhaint as brionglóid

cad a bhain duit/díot?

caithfidh mé an mheirg a bhaint de mo chuid Gàidhlige ★★

ceart a bhaint ó neart na ndúl

ceol a bhaint as an saol

do ladar a chur isteach i ngnóthaí nach mbaineann leat ★★

duine a bhaint dá lúdracha

duine a bhaint dá threoir

fliúit a bhaint as

fónamh a bhaint as

gan baint dó sin

greim do bhéil a bhaint amach

is beag nach ndéanfadh sé lena aidhm a bhaint amach ★★

is doiligh ceart a bhaint de

is tú a bhain an preab asam!

leas a bhaint as rud

mar a bhainfeá smeach as do mhéar

mura fíor é bain barr na cluaise díom

ná bain an coirce sula mbí sé aibí

ná bain don diabhal go mbainfidh an diabhal duit

ná baineadh dearmad ar bith díot faoi!

na boinn a bhaint as ★★

ní bhaineann sé sin leis an scéal ★★

ní bhaineann sin leis an scéal ★★

ní bhainfidh aon dochar duit

ní féidir liom adhmad ar bith a bhaint as ★★

níl aon tairbhe le baint as dom

níl mé in ann aon mheabhair a bhaint as

níl sé ag baint dó faoi láthair

níor baineadh biongadh as

níor bhain mé sult as an saoire, leis an bhfírinne a rá ★★

níor bhain sé cleite as

níor bhain sé i bhfad aisti

níor bhain stad dó

raithneach a bhaint as duine

sochar a bhaint as rud

starrán a bhaint as duine

suáilce a bhaint as rud

sult/súp a bhaint as rud

tá an toirtéis ag baint leis

tá ciall chontráilte bainte amach agat as an scéal ★★

tá lúth na gcos bainte díom leis an obair ★★

tá mé ag baint ceoil as an saol

taca a bhaint as rud

táim ag iarraidh greim mo bhéil a bhaint amach

tairbhe a bhaint as rud ★★

taitneamh a bhaint as rud ★★

talamh a bhaint amach

tátal a bhaint as rud

triail a bhaint as rud

tuisle a bhaint as duine

báine

tá sé chun báine

báine

tá siad ag gabháil chun báine

báiní

bhí na páistí ag imeacht le báiní ★★

báiní

bhí sé le báiní ★★

chuaigh sí le báiní ★★

cuir duine le báiní

duine a chur le báiní

le báiní

tá sé ar mire báiní

bainis

is dócha go gcaithfidh mé éadaí nua a cheannach i gcóir na bainise ★★

ní raibh bainis go dtí seo! ★★

tá mé ag súil go mór leis an mbainis, caithfidh mé a rá ★★

bainne

'chonaic mé cheana thú', mar a dúirt an cat leis an mbainne bruite

an breac sa bhainne

chomh bán le bainne

mo ghrá i gcaiseal thú (agus meadar bainne agat)!

níl maith a bheith ag caint faoi bhainne doirte

baint

ag baint bairr dá chéile

ag baint earraíochta asam

ar mhiste liom triail a bhaint as? ★★

beatha a bhaint

bíogadh a bhaint as

ná bíodh baint ná páirt agat leis ★★

ní bhíonn baint ná páirt agam leo ★★

shílfeá nach mbeadh baint an uain ón gcaora ann

tá sí thar a baint ar fad ★★

tá siad ag baint uaine dá chéile

báire

ar dtús báire ★★

báire a bhreith

báire a bhualadh

báire a chur ar

bhí air a bháire baoise a imirt ar dtús ★★

do bháire baoise a imirt

i dtosach báire ★★

i dtús báire

i lár báire ★★

i ndeireadh báire ★★

is báire buailte é

tá an báire sin curtha

bairéad

beidh bairéid ar iarraidh

bairneach

ag dul ó ghiolla na sliogán go giolla na mbairneach

tá sé ag dul ó ghiolla na sliogán go giolla na mbairneach

báisín

tá bolla báisín i mo cheann

baist

baist do leanbh féin ar dtús

baistim faraor ort

ní raibh gin bhaiste le feiceáil

báisteach

ag cáitheadh báistí

ag radadh báistí

ag tulcaíl báistí

bhí an bháisteach ag titim ina tulcaí

bhí sé ag díle báistí ★★

bhí sé ag stealladh báistí aréir ★★

ní dúirt sé drúcht ná báisteach

níl an bháisteach ag maolú ar chor ar bith

níl mé in ann na sléibhte a fheiceáil de bharr na báistí ★★

ragáille/rilleadh báistí

tá an bháisteach ag tromú

tá báisteach air ★★

tá sé ag cur báistí ★★

tá sé ag cur báistí go trom ★★

tá stiúir bháistí ar an lá

tuar báistí

baistíoch

ní raibh baistíoch beo ann

báite

fliuch báite

balc

lán go balc

nuair a thig cith, tig balc

ball

an ball/an meall is mó ar deireadh

ar an mball

ar ball beag ★★

ar fud an bhaill

ball den saol

ball séire ort!

cuirfidh mé glao ort ar ball beag ★★

feicfidh/tchífidh mé ar ball tú ★★

i lár baill ★★

i mball éigin

i mball iargúlta éigin ★★

i ngach aon bhall

i ngach aon treo baill

is olc an ball é

láithreach baill ★★

ó bhall go post

balla

chomh bodhar le taobh an bhalla

go dtitfidh ballaí ifrinn

ballaíocht

ag ballaíocht ar

thug mé ballaíocht dó

ballóg

is ballóg cheart an áit seo ★★

bambairne

i mbambairne

bán

ag dul don bhinn bhán

an lá bán

an Láir Bhán

bán ná dearg

bán ná riabhach

béal bán

cé acu is fearr leat, arán bán nó arán donn? ★★

chleacht sé an béal bán leis

chomh bán le bainne

chomh bán le braillín

chomh bán le céir na gcoinneal

chomh bán le mo léine

chomh bán le taibhse

chomh mór le chéile le gearrán bán agus coca féir

leis an lá bán ★★

ní bán dom

ní thuigim dubh, bán ná riabhach é ★★

níl bonn bán agam

níl bonn bán aige

sa lá bán

tá an talamh ag dul chun báin ★★

tá saol an mhadaidh bháin aige ★★

tá sé mar a bheadh tarbh bán Mhuisire

banbh

tá sé díolta acu mar bhanbh i margadh

bang

is é a bhang é

bang

is é mo bhang é

banna

bhí airgead maith le híoc air sin, rachaidh mé i mbannaí ★★

banna

rachaidh mé i mbannaí ort ★★

téigh i mbannaí ar dhuine ★★

bánú

bánú an lae

baois

do bháire baoise a imirt

baoise

bhí air a bháire baoise a imirt ar dtús ★★

baol

an dteastaíonn uait pósadh? Baol ormsa! ★★

beag an baol orm é sin a dhéanamh arís

beag an baol!

chuaigh sé i mbaol a anama ★★

cuir i mbaol ★★

is baol liom

is beag an baol go dtarlódh sé sin ★★

níl ná baol air! ★★

tá baol ort!

baolach

is baolach nach bhfuil sé go maith ★★

baosra

le baosra

bara

má tá an bhara sin fút

baraíd

ar baraíd dul abhaile

ar baraíd(í)

barainn

cuir barainn air

bárc

ag bárcadh allais

tá mé ag bárcadh allais

bárcadh

ag bárcadh allais

barr

ag baint bairr dá chéile

ag imeacht i mbarr reatha

ar bharr lasrach

bain barr de

barr a bhreith/a thabhairt ar dhuine

barr dócúl ort!

barr tairbhe a bhaint as

bhí a hanáil i mbarr a goib léi

bhí mo chroí i mbarr mo chluaise/i mo bhéal agam

bhí na laethanta saoire thar barr ar fad ★★

bhí saothar anála orm nuair a bhain mé barr an tsléibhe amach ★★

bhí sé i mbarr a chéille

bím ar aon bharr amháin creatha roimh na scrúduithe ★★

bun agus barr an scéil ★★

chuir sé thar bharr mo chéille mé ★★

crochta go barr

cuir barr feabhais air ★★

cuireadh i mbarr a chéille e

cuireann sé i mbarr mo chéille mé

d'anáil i mbarr do ghoib ★★

d'éirigh leis go barr bata ★★

d'éirigh thar barr leis ★★

dá bharr sin ★★

de bharr ★★

de bharr na cúise sin ★★

faoi bharr lasrach

faoi bharr reatha

fostaíodh í de bharr a cuid cáilíochtaí ★★

go barra bachall

i mbarr/i mbláth do mhaitheasa ★★

ina rith i mbarr a anama

is é bun agus barr an scéil nach mbeidh sé ag teacht ★★

ise a rug barr scéimhe léi

lán suas go barr

mar bharr ar an/gach donas ★★

ní thuigim bun ná barr de ★★

níl bun ná barr le fáil agam air

níl mé a dhath níos measa dá bharr ★★

níl mé in ann na sléibhte a fheiceáil de bharr na báistí ★★

níl seoid de bharr air

ó bhun go barr ★★

rud a thabhairt ar barr

rug mé an barr orthu ar fad ★★

scéal i mbarr bata ★★

sin barr maise an scéil

tá mé curtha i mbarr mo chéille agat

tá sé ar bharr a mhéar aige

tá sé i mbarr na gceirtlíní geala

tá sí gléasta go barr na méar

tabhair rud ar barr

táim i mbarr mo chéille ★★

tar faoi bharr

thaitin an oíche thar barr liom ★★

thar barr ★★

thar barr amach

tugann sin an barr ar gach uile rud

barrach

chomh lag le héan i mbarrach

idir an tine agus an barrach

tá an lasair sa bharrach ★★

tá an lasóg sa bharrach anois!

tá an tine sa bharrach

barraicín

ag siúl ar bharraicíní na gcos

barraicín

siúil ar do bharraicíní ★★

barraíocht

trí bharraíocht le déanamh

barróg

lata barróige a fháscadh ar dhuine

barrúlacht

le barrúlacht

barúil

cad é do bharúil? ★★

chomh fada le mo bharúil ★★

de réir mo bharúla

de réir mo bharúlsa ★★

den bharúil

is é mo bharúil ★★

ní lia duine ná barúil

níl aon bhunús le do bharúil

tá barúil air!

bás

ag foghlaim an bháis

ag saothrú an bháis ★★

ar bhás an domhain

bás le hadhairt

chuir sé lámh ina bhás féin ★★

duine a theilgean chun báis

fad saoil agat, gob fliuch agus bás in Éirinn ★★

fuair m'athair bás anuraidh ★★

fuair sé bás ★★

fuair sé bás den ocras ★★

go dté ordóg an bháis ar mo shúile

i dtreallaíocht an bháis

i gcróilí an bháis ★★

i mbás!

i mbéal báis

in arraingeacha an bháis

in ursain an bháis

is beag nach bhfuair mé bás ★★

is é ba thrúig bháis dó

is ionann an cás an t-éag is an bás ★★

lá do bháis ★★

sna gáinní báis

tá an bás aige

tá Colm ag fáil bháis ★★

tá cruth an bháis air

tá cuisle ag an mbás air

tá sé (ina luí) le bás

tá sé ag comhrá leis an mbás ★★

tá sé ag saothrú báis ★★

tá sé ar tí bás a fháil

tá sí ag fáil bháis ★★

basc

dheamhan a bhfuil basctha de

tá sé ar bhóthar a bhasctha

bata

ba é deireadh is críoch an scéil gur tugadh bata is bóthar dó ★★

bata is bóthar a thabhairt do dhuine ★★

chomh bodhar le bata

d'éirigh leis go barr bata ★★

fuair sé bata is bóthar ★★

ná cuir do bhata sa ghleo!

tá sé ag titim ar a bhata

tugadh bata agus bóthar dom ★★

tugadh bata is bóthar dó ★★

báúil

tá mé báúil dó ★★

beach

aireoidh tú beach!

chomh beo le beach

chomh díbhirceach le beach

tá gach uile shórt ina chéir bheach aici

béadán

rinne tú béadán orainn

beag

a bheag a dhéanamh de rud

a bheag nó a mhór ★★

ach beag ★★

ach chomh beag ★★

ach sa bheag

an chuid is lú de is é is fearr

an mbeidh tú ag cóisir Áine Dé Sathairn beag seo? ★★

an té is lú eolas, is é is mó caint

anois beag

ar a bheag

ar an gceann caol/is lú de

ar an gcuid is lú

ar ball beag ★★

ar do ghlúine beaga

ba bheag a chreid mé radharc mo shúl ★★

ba bheag an chríoch a bhí ortsa sa deireadh thiar thall! ★★

ba shos beag é a thug ár n-anáil dúinn

beag a dhéanamh de rud ★★

beag an baol orm é sin a dhéanamh arís

beag an baol!

beag is fiú a dhéanamh de smaoineamh ★★

bhí bonnachán beag deas aige agus é ag dul amach ar féarach

bhí sé ag iarraidh beag is fiú a dhéanamh den scéal

cá beag sin?

caithfimid dul ar chuid an ghadhair bhig

chomh beag le donnóg

cuirfidh mé glao ort ar ball beag ★★

déan do bheag is do mhór de

déanann sé i gcónaí beag is fiú d'aon rud a deir sí

gothaí móra agus buillí beaga

i dtráthanna beaga na maidine ★★

ina chodanna beaga

is beag a bhéarfadh orm é sin a rá leis

is beag a bhrí é

is beag an baol go dtarlódh sé sin ★★

is beag an chabhair a bheith ag caint faoi ★★

is beag an éadáil dom é

is beag an ní é

is beag an rud nach cuidiú é

is beag an scéal thú!

is beag an tábhacht é

is beag an tairbhe é

is beag an trua é

is beag an tsócmhainn duit é

is beag dá strae atá ort

is beag de mhaith é

is beag is fiú é ★★

is beag liom a thúisce

is beag mo bheann air ★★

is beag nach bhfuair mé bás ★★

is beag nach bhfuil mé réidh leis

is beag nach ndéanfadh sé lena aidhm a bhaint amach ★★

is beag nár éirigh leis ★★

is beag nár scar mo chiall díom

is beag nár thit an t-anam asam ★★

is beag nár thit sé

is beag tnúth a bhí agam leis

is mór an mhaith rud beag

is mór iad na beaganna i dteannta a chéile

is tú an beag de mhaith

mo bhean bheag

ná bí mór ná beag leis an bhfear sin ★★

ná déanaigí a bheag dá saothar

na rudaí beaga

nach beag ★★

ní beag a bhfuil ráite agat!

ní beag a luaithe!

ní beag liom de

ní beag sin ★★

ní dhéanann sé beag ná mór le duine ar bith

ní lú orm an sioc/an diabhal ná í

pas beag grinn

rinne sé beag is fiú dá cáineadh

rinne sé beag is fiú de

samhradh beag na ngéanna/na gcearc ★★

sin an chloch is lú ar mo phaidrín ★★

tá mé beag beann air

tá mé beag de bheann air

tá sé as baile le tamall beag anuas ★★

tá sé sna flaithis bheaga

beagáinín

tá sé beagáinín beag amach sa lá chun teacht ar mhalairt intinne ★★

beagán

le beagán cainte

mórán cainte ar bheagán cúise

níor dhada beagán!

tá beagán de Ghaeilge na hAlban ar eolas agam ★★

beagán

is maith ceol ach is leor beagán de

béal

a dtiocfaidh chun an bhéil chugat a rá

ar bhéal maidine

ar bhéal(a)

ar bhreith do bhéil féin

ar mo bhéal amach

as béal a chéile

ba mhó a bhéal ná a bholg

béal air bhéal ★★

béal gan chaomhnú

béal gan foscadh

béal gan scáth

béal milis

béal na gclár

bhain tú as mo bhéal é

bhí a lámh i mbéal an mhadaidh

bhí béal chomh mór le Doire air sa teach tábhairne

bhí cúr lena bhéal ★★

bhí mo chroí ag dul amach ar mo bhéal

bhí mo chroí i mbarr mo chluaise/i mo bhéal agam

binn béal ina thost ★★

chleacht sé an béal bán leis

chreidfeá nach leáfadh an t-im ina bhéal ★★

comharsa béal dorais ★★

cuir do bhos ar do bhéal faoi!

deimheas béil

druid do bhéal! ★★

dúirt mé anonn agus anall lena bhéal é

dúirt mé lena bhéal é

dúirt mé suas is anuas lena bhéal é

dún do bhéal! ★★

éist do bhéal! ★★

greim do bhéil a bhaint amach

i do shíneadh béal fút

i mbéal a chéile

i mbéal an bhóthair ★★

i mbéal báis

i mbéal na séibe

i mbéal(a)

i mo bhéal

iasc as uisce i do bhéal!

is binn béal ina thost ★★

ná bíodh do lámh i mbéal an mhadra agat

ná bíodh smid as do bhéal

ní ghabhann cuileog sa bhéal atá dúnta ★★

ní raibh deoraí an bhéil bheo ann

níl aige ach ón láimh go dtí an béal

níl ar bhéal an phobail ach í

níl insint béil agam air! ★★

níl insint béil ar an áthas atá orm

níor bhris béal iata fiacail riamh

sceach i mbéal bearna

sheas na focail i mo bhéal

tá mé lán go béal ★★

tá sé ina sceith béil

tá siad ag ithe as béal a chéile

tá siad beo ón láimh go dtí an béal ★★

tá súil le béal an chuain ach níl súil le béal na huaighe

táim ag iarraidh greim mo bhéil a bhaint amach

tháinig sé chun an bhéil chugam

thit sé ar a bhéal is ar a shrón

thug sé aghaidh béil dom

thug sí íde béil dó ★★

tóg ón mbéal gearrtha é

Béal Feirste

is as Béal Feirste dom ★★

bealach

am bealach/an tslí is fusa chun é a dhéanamh ★★

an bealach iomlán ★★

an bealach is lú achrann

an bealach is réidhe

an bealach taistil a thug siad leo

ar aon bhealach ★★

ar bhealach ★★

ar bhealach aisteach ★★

ar bhealaí áirithe ★★

ar chéad bealach

ar dhroim an bhealaigh mhóir

ar fhiche bealach

ar mhórán bealaí ★★

Bealach/Bóthar na Bó Finne ★★

cad é a sheol an bealach seo é?

cén bealach a thóg siad? ★★

chuaigh sé a bhealach féin ★★

chugat as mo bhealach!

cuireadh chun an bhealaigh mhóir

cuireadh chun bealaigh í ★★

duine a scaoileadh chun bealaigh

duine a sheoladh ar bhealach a leasa

fág an bealach! ★★

faoi mhíle go leith bealaigh uaim

gabh an bealach réidh

i rith an bhealaigh

is é Dia a chuir/a sheol i mo bhealach é

lena rá ar bhealach/ar chaoi/ar dhóigh/ar shlí eile ★★

ní léir dó an bealach a shiúl

sin bealach tútach lena dhéanamh

taispeáin an bealach dóibh

thit Seán dá rothar arú inné ar a bhealach chuig an obair ★★

tiocfaidh mé leis ar bhealach éigin ★★

tóg as mo bhealach iad ★★

bealadh

cuir bealadh faoi d'ioscaidí!

Bealtaine

bhí mé idir dhá thine Bhealtaine ★★

bíonn lá saoire ann thart faoi Lá Bealtaine ★★

chuaigh mé i mbun oibre i dtús na Bealtaine ★★

idir dhá thine Bhealtaine ★★

bean

an bhean atá dóighiúil is furasta a cóiriú

bean i dtinneas linbh

caithfidh tú dearmad a dhéanamh ar an mbean sin ★★

cé hí an bhean ard thall ansin? ★★

chomh gnóthach le bean cardaí idir dhá abhras

chuir sé bean ó chrích

conas tá do bhean chéile? ★★

fear atá faoi shlat ag a bhean

is bean chairdiúil í ★★

mo bhean bheag

ní raibh neart mná seoil ionam

sláinte na bhfear agus go maire na mná go deo

tá an bhean dhearg go maith ag an mac sin

tá cuma dheas ar an mbean sin ★★

tá saol na mná uaisle aici

tar in aois fir/mná ★★

tosach do na mná!

beann

is beag mo bheann air ★★

ná tabhair aon bheann air

púca na mbeann

tá mé beag beann air

tá mé beag de bheann air

beannacht

mo sheacht mbeannacht leat

mo sheacht mbeannacht ort!

mo sheacht ngáir bheannacht ort!

muise, beannacht Dé duit!

ní líonann beannacht bolg

tabhair mo bheannacht dó ★★

beannacht

mo bheannacht leat! ★★

beannaigh

bheannaigh siad dá chéile ★★

go mbeannaí Dia sinn! ★★

go mbeannaí Dia thú! ★★

beannaithe

a Mhaighdean bheannaithe!

bearga

na bearga fáilte

Béarla

bhí mé ag múineadh Béarla thar lear ar feadh bliana ★★

bearna

sceach sa bhearna

bearradh

ó bhearradh go diúra

tá bearradh fuar air inniu

bearrán

déan bearrán ar

bearrthóireacht

bíonn sí i gcónaí á bhearrthóireacht

beart

ag dul thar na bearta le rud

déan beart de réir do bhriathair ★★

déanfaidh sé sin an beart ★★

i ndeireadh na mbeart

i rith mo bheart

mar bheart in am an éiginn/na héigne ★★

ní raibh aithne a bheart aige

tar éis a t(h)uigtear gach beart ★★

thar bearta

béas

béas a tharraing sé chuige le déanaí

is béas liom

mar ba bhéas leis

múinfidh sin fios a bhéasa dó!

thug sé fios mo bhéasa dom ★★

beatha

beatha a bhaint

beatha an ghiorria

beatha chugat!

beatha duine a thoil ★★

bhain sé beatha na n-éag asam

cad é an tslí bheatha atá agat? ★★

cad é an tslí bheatha atá aige? ★★

sceimhlíodh ina bheatha é ★★

slí bheatha a bhaint amach ★★

beathach

tá saol an bheathaigh aige

beathaigh

ní bheathaíonn briathra na bráithre ★★

ní bheathaíonn na briathra na bráithre ★★

béil

níl insint béil air ★★

béile

ar mhaith leat a dhul amach fá choinne béile? ★★

béim

béim a bhaint as crann

bhain mé béim as

idir dhá cheann na meá/na béime ★★

thug sin béim síos dó

thug sin béim síos dóibh ★★

beir

an chraobh a bhreith leat

barr a bhreith/a thabhairt ar dhuine

béarfaidh bó éigin lao éigin lá éigin!

beir ar cheann ort féin!

beir ar do chiall

beir ar do chiall!

beir ar do dheifir

beir ar do stuaim

beir as é

beir beannacht uaim chuige ★★

beir bog ort féin

beir brabach as

beir fada air

beir leat abhaile!

beir scéala ★★

beir uaim thú!

beir uainn sa diabhal thú!

beireann an fuacht ar an teas aige

beirthe nó caillte

bhí sé ar intinn agam breith ar an bhfaill ach lig mé tharam é ★★

brabach a bhreith ar dhuine

breith ar an bhfaill

breith ar do chiall!

breith gearr ar dhuine

breith thall ar dhuine

cad a rug anseo thú?

go mbeire an diabhal leis é! ★★

go mbeire an diabhal leis mé!

go mbeire muid beo ar an am seo arís ★★

is minic a bheir dall ar ghiorria!

ise a rug barr scéimhe léi

ní thuigim beirthe ná beo

ní thuigim beirthe ná beo cén fáth a ndearna sé é ★★

níor chuala mé a leithéid ón lá ar rugadh mé ★★

rug an fhearg bua air

rug mé an barr orthu ar fad ★★

rug sé an chraobh leis

rug sé ar an uain ar an urla

rug sé bua orm

rugadh i mí Feabhra é ★★

rugadh í roimh a ham ceart ★★

rugadh in Albain mé ★★

rugadh san éacht air

tá an taoille ag breith chuici

tá sé ag breith leis go binn

beirt

níl sé thar mholadh beirte ★★

tá an bheirt acu mór le chéile

tá beirt pháistí agam ★★

beithé

ag beithé faoi

beo

beo thar d'acmhainn

bhí sé beo ar éigean

bhí siad ag imeacht faoi shiúl beo ★★

chomh beo le beach

chuir sé a bheo féin i gcontúirt ar mo shon ★★

coinneoidh sé sin an bheo os cionn an mhairbh

déan go beo é! ★★

fad is beo mé

gach uile lá beo

go beo! ★★

go mbeire muid beo ar an am seo arís ★★

is bior sa bheo dom é

is cealg sa bheo í!

le mo bheo

má gheallann Dia dom bheith beo

ní beo dom/liom mo shaol/mo bheo

ní raibh baistíoch beo ann

ní raibh deoraí an bhéil bheo ann

ní thuigim beirthe ná beo cén fáth a ndearna sé é ★★

níl ceo ná beo le feiceáil

sláinte do bheo agus trócaire do mharbh ★★

tá siad beo ón láimh go dtí an béal ★★

thug sé a bheo leis

beo

beo slán a bheas mé

bíodh sin amhlaidh nó ná bíodh ★★

cad é mar atá tú? ★★

lá dá raibh ★★

tá linn! ★★

bia

bia a thathant ar dhuine

chuaigh an bia ar sochar dom

ithim gach cineál bia ★★

ní dheachaigh an bia do mo ghoile

níl goile ar bith do bhia agam ★★

tá an bia san áit seo go hiontach ar fad ★★

bile

ag dul sa bhile buac

nuair a chuaigh an scéal sa bhile buac

bileog

tá dhá thaobh ar an mbileog

binid

cuir do bhinid i

binn

ag dul don bhinn bhán

binn a thógáil ar

binn béal ina thost ★★

chomh binn le guth na cuaiche

is binn béal ina thost ★★

tá sé ag breith leis go binn

tá sé ag déanamh go binn ★★

bíog

bain bíog

folach bíog

bíogadh

bíogadh a bhaint as

cuir bíogadh ionat féin!

bionda

ar do bhionda

biongadh

bhain sin biongadh asat

níor baineadh biongadh as

bior

ar bhior a chinn

ar bior

bhí bior nimhe ar a shúile ag amharc orm

is bior sa bheo dom é

nach tú atá ar bior chun tús a chur leis an obair

tá bior sa tine agam duit

tá mé ar bior chun tú a fheiceáil

biorán

ar bhiorán an chúil

ar na bioráin ★★

ní fiú biorán (buí) é

bís

ar bís ★★

tá sí ar bís

táimid go léir réidh agus ar bís chun imeachta ★★

biseach

an bhfuil biseach ag teacht ort? ★★

ní dheachaigh sé ar bláth ná ar biseach dó

tá biseach ag teacht ar an othar ★★

tóg rudaí go réidh go dtí go mbeidh biseach ort ★★

tuilleadh bisigh ort!

bith

ar chaoi ar bith ★★

ar scor ar bith ★★

ar thug siad faoi deara duit ar chor ar bith? ★★

bhí sé go léir gan éifeacht ar bith ★★

bhuaigh sé gan dua ar bith ★★

buail isteach chugainn am ar bith ★★

d'fhéadfaí fós dul i dtreo ar bith

is éan gan chiall ar bith é

ná déan é sin ar chuntar ar bith! ★★

ní cuimhin liom mo dhuine ar chor ar bith ★★

ní cúis gháire ar bith é ★★

ní éistfidh sé le comhairle ar bith ★★

ní féidir liom adhmad ar bith a bhaint as ★★

ní ithim feoil ar chor ar bith ★★

ní maith liom an post ar chor ar bith ★★

ní maith liom é ar chor ar bith ★★

ní thiocfaidh sé chun cadairne ar chor ar bith

níl an Ollscoil i bhfad ó láthair ar chor ar bith ★★

níl dochar ar bith féachaint leis ★★

níl maith ar bith ann ★★

níl mé ag brath go maith ar chor ar bith ★★

níl páistí ar bith agam ★★

níl sé deacair é a dhéanamh ar chor ar bith ★★

níl sé sin greannmhar ar chor ar bith ★★

níor cheart duit a bheith ag obair inniu ar chor ar bith ★★

bíthin

ar bíthin/trí bhíthin

blár

ar an mblár folamh ★★

is fearr suí ar an scáth ná suí ar an mblár folamh

blas

bíonn blas ar an díoltas

bíonn blas ar an mbeagán ★★

bláth

baineann an tslí a chanann sé an bláth díomsa

i mbarr/i mbláth do mhaitheasa ★★

i mbláth na hóige ★★

ní dheachaigh sé ar bláth ná ar biseach dó

bleánach

chac sé sa bhleánach

bleid

bleid a bhualadh ar dhuine ★★

bliain

an bhliain a chuaigh thart ★★

an bhliain seo caite ★★

an bhliain seo chugainn ★★

an taca seo den bhliain

ar na blianta deireanacha

ba bhreá liom dul ar ais go dtí Patagonia an bhliain seo chugainn ★★

bhí mé ag múineadh Béarla thar lear ar feadh bliana ★★

bhíomar ar saoire gar do Dhaingean Uí Chúis ar feadh coicíse dhá bhliain ó shin ★★

bhog mé go Dún Dealgan nuair a bhí mé ocht mbliana déag ★★

bliain go ham seo

bliain is an t-am seo

bliain mhaith ina dhiaidh!

Bliain Nua faoi shéan is faoi mhaise duit! ★★

bliain ó shin

bliain ón am seo

cá háit a bhfuil tú ag dul ar saoire i mbliana? ★★

cad iad na hábhair atá á ndéanamh agat i mbliana? ★★

cén áit a ndeachaigh sibh ar laethanta saoire i mbliana? ★★

fiche éigin bliain ó shin

in achrann na mblianta

íocann RTÉ na céadta míle sa bhliain leis ★★

ní bhíonn na blianta fada ag imeacht! ★★

ó cheann ceann na bliana ★★

Oíche chinn bhliana

scar muid trí bliana ó shin ★★

tá blianta ann ó bhí mé i mbun filíochta ★★

tá Máire ina cónaí in Albain le bliain anuas ★★

tá mé ag foghlaim le trí bliana anuas ★★

tá mé i mo chónaí anseo le cúig bliana ★★

tá sé ar scor anois le cúpla bliain

tá sé bliain amháin d'aois ★★

tá sé ceithre bliana d'aois ★★

tá sé cúig bliana d'aois ★★

tá sé deich mbliana d'aois ★★

tá sé dhá bhliain d'aois ★★

tá sé naoi mbliana d'aois ★★

tá sé ocht mbliana d'aois ★★

tá sé sé bliana d'aois ★★

tá sé seacht mbliana d'aois ★★

tá sé trí bliana d'aois ★★

tá sí ag siúl amach le duine éigin le trí bliana anuas ★★

uair amháin in éadan na bliana

uair i gcoinne na bliana

sochar na mbó

tiocfaidh na ba abhaile leo féin!

troid na mbó maol ★★

bob

bhuail sé bob orm ★★

bob/hob ann agus hob as

boc

fan i bhfad amach ón mboc sin! ★★

is duine de na boic mhóra é ★★

tá boc mearaí air

bocaire

is fada ón luaith an bocaire

bocht

ba bhocht an íde a d'imigh air

beo bocht ★★

chomh bocht leis an deoir

is bocht an t-eagar a bhfuil sé ann

is bocht liom

is buí bocht liom é

is buí le bocht beagán

mo ghraidhin an duine bocht! ★★

tá sin go bocht! ★★

bodach

bodach mór

cuid an bhodaigh thall ar an mbodach abhus

tabhair orlach don bhodach agus tabharfaidh sé féin slat leis

urchar bodaigh i bpoll móna

bodhar

chomh bodhar le bata

chomh bodhar le bodhrán

chomh bodhar le cloch

chomh bodhar le slis

chomh bodhar le sluasaid

chomh bodhar le taobh an bhalla

tá mo chluasa bodhar aici ★★

tabhair cluas bhodhar do ★★

tabhair éisteacht na cluaise bodhaire do

bodhrán

chomh bodhar le bodhrán

bodhránacht

bodhránacht an lae

bog

an rud a fhaightear go bog caitear go bog é

an rud a fhaightear go bog imíonn sé go bog

ar bhog ná ar chrua

beir bog ort féin

bhog mé go Dún Dealgan nuair a bhí mé ocht mbliana déag ★★

bog do chos!

bog leat!

bogtha ag an ól

breá bog anois!

déan tú féin a bhogadh!

go bog réidh anois! ★★

ní go bog a d'fhásfadh an olann orm!

tá mé díreach tar éis bogadh isteach i dteach nua ★★

tá sí tar éis bogadh ar ais go Droichead Átha ★★

tóg bog é ★★

tóg go bog é ★★

tóg go bog é! ★★

bogadach

bhain sé sin bogadach as!

bogadaí

ar dheireadh na bogadaí

bogadam

ar bogadam

bogadh

ag bogadh thart

ar bogadh

ní féidir bogadh ná sá a bhaint as

ní thabharfaidh sé bogadh ná sá uaidh

tonn ar bogadh

bogán

ní fiú bogán spideoige é

bogarnach

cuir ar bogarnach

boghaisín

ag baint boghaisíní ar cheist

boglach

dul sa bhoglach

bóiléagar

ar bóiléagar

boiseog

thug sé boiseog san aghaidh orm ★★

bóithrín

gabh síos bóithrín na smaointe ★★

boladh

tá boladh an mhadra rua uaidh

bolg

ag déanamh bolg le gréin ★★

bhí lán a bhoilg ólta aige

bolg le gréin a dhéanamh ★★

cos ar bolg ★★

cuirfidh sé trí boilg air

shéid sé na boilg

tá bolg mar phota mór air

bolla

tá bolla báisín i mo cheann

bológ

ní gach uile lá a mharaíonn Mánas bológ

bomaite

fanaigí bomaite ★★

bómánta

is bó bhómánta í!